Alevî- Bektaşî Menâkıbnâmelerinde Renk Sembolizmi - Yurduseven, Sümeyye (2. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2022)
Tasavvuf literatüründe sûfîlerin hikmetli sözlerine ve faziletli davranışlarına yer veren, tarikat büyüklerinin kerametlerinin anlatılması amacıyla yazılan menâkıbnâmeler yazıldıkları dönemin ideolojisini, düşüncesini, inanç ve geleneklerini; toplumun sosyal, siyasi, dinî-tasavvufî yapısını; çağın tarihî olay ve şahsiyetlerini ihtiva etmesi yönüyle kültür ve edebiyat dünyamızın önemli kaynakları arasında yer almaktadır. Alevî-Bektaşî menâkıbnâmelerinde erenlerin kerametlerine yer verilmesi bu eserlerin sembolik motifler bakımından oldukça zengin olmasına sebep olmuştur. Bu çalışmada, Anadolu tasavvuf literatürünün önemli metinleri arasında yer alan ve Alevî-Bektaşî geleneğinin önemli yazma eserlerinden olan menâkıbnâmelerde bulunan sembolik unsurlar incelenmiştir. Başta Hacı Bektaşî Velî Velâyetnâmesi olmak üzere bu kültürü yansıtan Koyun Baba, Demir Baba, Seyyid Ali Sultan gibi velâyetnâmeler ve Abdal Musa, Hacım Sultan gibi menâkıbnâmelerde dağınık halde bulunan renk sembolleri ve farklı anlamlarda kullanılan renkli motifler konunun detaylı olarak incelenmesi ve karşılaştırma yapılması gerekliliğini ortaya koymuştur. İslam öncesi Türk inançlarından ve İslamiyet’ten etkilenen Alevî-Bektaşî geleneğinin kültürel yönden zenginliğinin ve canlılığının incelenerek renk sembolizmi üzerindeki etkisi bu çalışmanın amacını oluşturmuştur. Menâkıbnâmelerdeki renk unsurlarının sembolik anlamını çözümlemek bu çalışmanın hedefi durumundadır. Eski Türk inancı ve İslam dini ekseninde gelişen renk sembolizmine menâkıbnâmelerde sıkça rastlanmaktadır. Bu renkler, hem Alevî-Bektaşî kültürünü anlamada hem de bu kültürün oluşumunda Türk-İslam birlikteliğinin tahlili noktasında önemli bir alan oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Alevî- Bektaşî menâkıbnâmelerinde geçen renkler ve bu renklerin olaylar ve durumlar karşısında ifade ettikleri anlamlar üzerinde durulmuştur. Bu çalışmada insan algısının en dikkat çekici unsuru olan renklerin, Alevî-Bektaşî menâkıbnâmelerinde bulunan inanç ve düşünceler ekseninde sembolleştirilmesi değerlendirilmiştir. Yapılan araştırmada Türkçe, Osmanlıca, Arapça ve İngilizce eserlerden yararlanılarak konuyla ilgili materyaller bulunmuş, tasnif yapılmış ve sembolik unsurlar arasında bağlantı kurularak elde edilen bilgiler konu başlıklarına uygun gelecek şekilde sıralanmıştır. Bu çalışmada kütüphane katalog taramaları, e kitap/arşiv, ansiklopedi incelemeleri, ilgili dergi ve internet makaleleri, kitaplar, tezler incelenmiş ve bu kaynakların bildiri konusuna uygunluğuna göre analiz yapılarak kullanılmıştır. Menâkıbnâmelerle ilgili pek çok çalışma yapılmıştır. Fakat menâkıbnâmelerdeki renk sembolleri ve bu sembollerin anlamsal arka planı ile ilgili doğrudan bir çalışma yapılmamıştır. Bu sebeple çalışmada menâkıbnâmelerde geçen her bir motif incelenerek bu motiflerin sembolik anlamları hakkında eski Türk inancı ve İslam ekseninde karşılaştırmalı bilgiler verilerek değerlendirilmeler yapılmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda dönemin tarihsel, sosyo-politik ve psikolojik arka planı hakkında bilgiler verilmiş ve menâkıbnâme yazma geleneği daha anlaşılır bir zemine oturtulmaya çalışılmıştır.