İlahiyat Araştırmalarında Çağdaş İmkanların Değerlendirilmesi: el-Mektebetü’ş-şamile Örneği - Aydın, Osman (1. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2021)
İslâmi ilimlere ait literatür, her geçen yıl gerek güncel meseleler gerekse mütekaddim eserlerin yeniden ve farklı bakış açılarıyla tetkike açılması sebebiyle genişlemektedir. Bu nedenle bilgiyi çabuk ve sistematik bir şekilde elde etme adına geçmişten günümüze değin kaleme alınan özellikle Miftâh ve Etrâf türü eser bazlı çalışmalar, günümüzde farklı bir boyut kazanmıştır. Çağımızda bilgiye en hızlı surette ulaşmak, âdeta bilgiye ulaşmaktan daha büyük bir problematik alanı ifade etmektedir. Bu bağlamda kendisinden önce farklı denemeler yapılmakla birlikte şu an en kapsamlı online çalışma olan el-Mekktebetü’ş-şâmile ilk kez yirmi beş konu başlığı içerisindeki yaklaşık bin kitap ile piyasaya çıkmıştır. Devam eden her sene içerisinde de kendisini ve veri tabanını geliştirerek daha kapsamlı bir hâle gelmiştir. Bu bildiride, şu an son derece kullanışlı bir seviyeye ulaşan bu programın kullanımı, sunduğu imkân ve kolaylıklar ile doğru bir usûl benimsenmediği takdirde karşılaşılabilecek problemler ele alınacaktır. İlk olarak programın kurulumu, kısa yolların tanıtımı yapılacak; akabinde herbir bölümün kendi alt başlıkları ele alınarak en verimli kullanım noktasında bazı nüanslara değinilecektir. Özellikle göz ardı edilen; hususi arama şekilleri, arama kaydetme seçenekleri, müstakil klasör oluşturma, harekeleme sistemleri, kronolojik eser ve müellif listeleri, içe ve dışa eser aktarımı gibi araştırmacıların işini kolaylaştıracak hususlar netleştirilecektir. Bununla birlikte böylesi programlarda bulunması muhtemel; üreticilerin zihin dünyalarından kaynaklı eser seçimine yansımış fikrî sorunlar, programın kendisinden doğan yazılımsal sorunlar, eserlerin programa aktarılması esnasındaki yazımsal sorunlar ve en önemlisi böylesi uygulamaların kişiyi eserlere bütüncül bakıştan koparıp parçacı yaklaşıma itmesine neden olan akademik sorunlar üzerinde durulacaktır. Zira programı yüzeysel olarak öğrenmek gerek yanlış sonuçlar elde etmeye gerekse elde edilen sonuçları yanlış yorumlamaya neden olabilmektedir. Dolayısıyla böylesi bir çalışmanın amacı, bahse konu sorunsal hususların önüne geçmek ve araştırmacıları bu minvalde doğru yöntemsel unsurlara kanalize etmektir. Araştırmanın önemi, asıl olanın doğru malumata erişmek olduğu gerçeğini hiç unutmadan, bunu en hızlı ve efektif surette yapmanın ipuçlarını sunmasıdır. Netice itibarıyla; ilmî çalışmalarda özellikle aramayı kolaylaştıracak her türlü sistem ve uygulamalar giderek zorunlu hâle gelmektedir. el-Mektebetü’ş-şâmile programı doğru bir şekilde kullanıldığında göz ardı edilemeyecek son derece önemli ve değerli bir çalışmadır.