Mehmet S. Aydın’da Din Felsefesi - Kalyoncu, Ümmühan (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Din felsefesi, dini konuları felsefi bir bakış açısıyla inceleyen bir alandır. Türkiye’de din felsefesi alanında en çok okutulan Din Felsefesi adlı eseri yazmış Mehmet S. Aydın, din ile felsefeyi uzlaştırmaya çalışan bir düşünür olarak bu alanda dikkate değer çalışmaların sahibidir. Aydın’a göre felsefî olarak nitelendirilebilecek düşüncelerin en başta “rasyonellik, şümullülük, objektiflik ve tutarlılık” özelliklerine sahip olmaları gerekir. Bu temel özellikleri içinde bulunduran felsefi bakış açısıyla dinin ve bilimin ortaya koyduğu bilgiler arasında uzlaşım sağlayarak, bilginin bütünlüğünü göstermeye çalışmak bir din felsefecisinin temel amacıdır. Süreç felsefesinden etkilenen Aydın’a göre Tanrı-Âlem ilişkisi statik bir yapıda değildir. Köklerini Kur’an’dan alan bu ilişki, yeniliğe doğru evirilen ve yaratıcı bir gelişmenin içindedir. Aydın, dini tesis etmek amacında değildir. Aydın, “dini tarihsel yorumlarından arındırarak özsel bir din yani liberal ve demokratik karakterde saf ve evrensel bir ahlâk dini tesis etme” yani dini Kur’an kaynaklı anlama çabasındadır. Esinlendiği Kant’ın ödev ahlakından farklı olarak Aydın; dinin, hayatın her yönüne etki ettiğini söylemektedir. Dinî hayatın modern hayatla olan problemlerinin çözümlenmesi gerektiğine dikkat çeker. Bu bağlamda araştırmanın konusu Aydın’ın genel anlamda din felsefesi anlayışının ne olduğu ve din felsefesine olan katkıları ile ilgilidir. Aydın’ın din felsefesi alanındaki fikirlerini ortaya koyan çalışmalara az rastlanmaktadır. Literatürdeki boşluğa katkı sunması açısından bu çalışma önemlidir. Araştırmada; Mehmet S. Aydın’ın muhtelif eserlerinden hareketle ve hakkında yapılan diğer çalışmalardan yola çıkarak Aydın’ın din felsefesi ile ilgili fikirlerinin ve bu fikirlerin arka planındaki temel ilkelerin tespit edilerek din felsefesi anlayışının ortaya konulması amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemi içerisinde yer alan kuramsal araştırma deseni tercih edilmiştir. Veriler oluşturulurken, Mehmet S. Aydın’ın Din Felsefesi, Tanrı-Âlem İlişkisi, İslam Felsefesi Yazıları isimli eserleri temel kaynak olarak tercih edilmiş ve literatürdeki muhtelif çalışmalardan da yararlanılmıştır. Bu eserlerden hareketle düşünürün din felsefesi ile ilgili fikir ve terminolojisi çıkarılıp problem odaklı bir şekilde tasnif edilmesi amacıyla doküman analizi yöntemi tercih edilmiştir. Sonuç olarak; Din felsefecisinin temelde yapmak istediği aslında ilahiyat alanı ile sosyal bilimler alanı arasında bir köprü kurup, bilgi alışverişi yapmaya olanak sağlamanın yanı sıra dinin ve bilimin ortaya koyduğu bilgiler arasında uzlaşım sağlayarak bilginin bütünlüğünü göstermeye çalışmaktır. Dinin, hayatın her alanıyla ilgili olduğunu düşünen Aydın; “şu veya bu aydın olabilmek için kendi dinî ve ahlâkî değerlerini, kendi tarihî değerlerini inkâr etmek gerekmediğini” belirtmektedir. Bu da dinî, kültürel değerleri öğrenerek, benimseyerek en önemlisi de bütün bunları yaşama geçirerek gerçekleşecektir. “Kur’an insanını” yani hakikî dindarı, ferdi ve içtimai benliği içinde yeniden hayat sahnesine çıkarma fikri Aydın’ın temel gayesi olmuştur.