Doğal Afetler ve Din: İslam Düşüncesi Bağlamında 6 Şubat Kahramanmaraş Depremi - Güler, Kadir (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Doğa olayları dünya tarihi kadar eski, olağanüstü tabiat hadiseleridir. Bu olaylar, vuku buldukları toplumlarda bir değişim meydana getirmeleri halinde afet adını alırlar. Bu değişim toplumlara göre farklılık arz edebilmekle beraber genel hatlarıyla ekonomik, sosyolojik, psikolojik, siyasi, dini, hukuki alanlarda meydana gelmektedir. Doğal afetlerin toplumda meydana getirdikleri değişimin farklılığı kadar, söz konusu değişim ile başa çıkma, mücadele ve kabullenme noktasında farklılıklar da söz konusudur. İnsan yapısı gereği duygusal yönü olan bir varlıktır. Dolayısıyla doğal afetler neticesinde, süreçle mücadele edebilmek için birtakım yardımlar alırlar. Bu yardımlar kültürel etkinlikler, sağlık tedavisi, spor faaliyetleri veya dini inançlar gibi çeşitlilik arz eder. Bizde bu çalışmamız da özellikle depremi yaşayan bireylerin süreci nasıl yönettikleri, yaşanan afet karşısında dinden nasıl ve ne derece faydalandıklarını ifade etmeye çalıştık. Dinlerin insanlık tarihi kadar eski olduğu ve dolayısıyla çok fazla dini düşüncenin varlığından dolayı çalışmamızı İslam dini ile sınırlı tuttuk. Bu itibarla öncelikle Kur’an-ı Kerim’in doğal afetlere yönelik ayetlerini ve İslam Peygamberi Hz. Muhammed’in afetlerle ilgili hadislerini inceledik. Daha sonra konumuzla alakalı literatür çalışması yaptık. İslam dininin asıl kaynaklarından ve ilgili çalışmalardan hareketle İslam’ın doğal afetlere yaklaşımını teorik düzeyde kısaca ele aldık. Çalışmamızın ana eksenine, 06.02.2023 tarihinde meydana gelen, asrın felaketi olarak nitelendirilen, 11 ili etkileyen Kahramanmaraş ili Pazarcık merkezli depremi aldık. Söz konusu deprem akabinde, depremzedelerin deprem ile nasıl başa çıktıklarını, bu süreçte dini inançlarından destek alıp almadıklarını ve dini düşüncelerinde herhangi bir değişikliğin olup olmadığını yapılandırılmış mülakat yöntemiyle tespit etmeye çalıştık. Mülakat çalışmamızda 20 kişi ile görüşme sağladık. Çalışmamızın teorik kısmını İslam dini ile sınırlı tuttuğumuzdan mülakat çalışmamızı da Müslümanlar ile sınırlı tuttuk ve saha çalışmamızı da Gaziantep ili ile sınırlandırdık. Bu bağlamda afetzedelerin ekseriyetinin depremi kader düşüncesi ile ilişkilendirdiklerini, Allah’ın bir takdiri olduğu düşüncesinin hâkim olduğunu tespit ettik. Bununla beraber depremi din ile bağdaştırmayan Müslümanlar ile karşılaştık ve gerekçelerini çalışmamızda belirttik. Araştırmamız İslam’ın doğal afetlere yaklaşımını ve Müslümanların afetler ile başa çıkma yöntemlerinin ortaya konması açısından önem arz etmektedir. Burada şunu da ifade etmemiz gerekir ki konuyla ilgili yapmış olduğumuz literatür taramasında, psikoloji çalışmalarının çoğunlukta olduğunu fark ettik. Biz doğal afetleri ve özellikle depremi din sosyolojisi açısından incelemeye çalıştığımızdan, araştırmamızın, alandaki bir eksikliğin giderilmesi noktasında ayrı bir önemi haiz olduğu kanaatindeyiz.