Gömülü Teori Yaklaşımı ile Ergenlerde Maneviyatın Kavramsal ve Bağlamsal Analizi - Özarslan, Saliha (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Bu araştırma maneviyat çalışmalarının yapıldığı alana daha spesifik sınırlar çizerek günümüz Z kuşağı bireylerinin maneviyat kavramını anlama üzerine katkı sunmayı hedeflemektedir. Maneviyat kavramını çocukluk döneminde başlayan ve ergenlikte ise hızlanan sosyalleşme alanlarıyla ergen bireylerin zihinlerindeki bağlantıları, kendi kültürel kodları içerisinde anlama ihtiyacına cevap vermesi amacıyla yapılmıştır. 21. yüzyılın gençlerinin içinde bulundukları gelişim dönemi itibariyle kendi değer kavramlarını inşa ettikleri bu kritik yol ayrımında bilişsel bağlamları, sosyal etkileşim alanları ve bunları maneviyat kavramı ile nasıl ilişkilendirdikleri dikkate değerdir. İlgili basın ve kamu alanların da bir sorun nispetinde sürekli konu edinilen gençlerin maneviyatı nosyonu, onların dünyasına açılmayı, gençlerdeki, manevi algı ihtiyaç ve beklentileri, onların nazarında görebilmeyi ihtiyaç kılmaktadır. Bu çalışma ergenlik dönemindeki bireylerin maneviyat algısını ortaya koymak; maneviyatın; kavramsal, operasyonel, geleneksel, çevresel, sosyo-politik kodlarını bağlamı içerisinde anlamayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda gençlerin maneviyat atfettikleri davranışları, kültürel manevi miras olarak aldıkları değerleri, arkadaş çevrelerinin manevi değerlerine dair farkındalıkları, yaşadıkları toplumsal düzene olan bakış açıları, kendi kimlik tanımlamalarında öne çıkardıkları özellikleri, din ile maneviyat arasında kurdukları ilişki, algıladıkları dindarlık düzeyleri araştırılmıştır. Bireyin bağlantılarının takip edilmesi hem de yaşanılan ve araştırmaya konu olan bölgelerin çalışmada yorumlanması adına yordayıcı paradigma esas alınarak nitel bir desen tercih edilmiştir. 09.03.2023 tarihinde etik kurul izni alınmıştır. Araştırma 10.04.2023 – 10.05.2023 tarihleri arasında veri toplama işlemi gerçekleşmiştir. Örneklem grubu Ankara ilinde örgün öğretime devam eden Yenimahalle Tevfik İleri Anadolu İmam Hatip Lisesi, Mamak Hüseyin Gazi Anadolu İmam Hatip Lisesi, Mamak Volkan Gürbüzalp Anadolu Lisesi okullardaki öğrencilere yönlendirilen tam yapılandırılmış 11 açık uçlu 8 sorudan elde edilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak ayrıntılı görüşme yöntemiyle toplanmıştır. 13- 18 yaş arasında 36 genç araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Birebir yapılan görüşmelerin ardından elde edilen veriler tematik kodlama yapılarak temellendirilmiş kuram analizi ile analiz edilmiştir. Çalışmanın neticesinde katılımcıların maneviyatı 3 çekirdek kategori üzerinden şekillenmiştir. Ergen bireyler maneviyatlarını konumlandırırken ilişkisel bağlar; arkadaşlık, kurumlar (dinî ve millî eğitim kurumları), toplumsal ilişkiler, siyaset, yapısal bağlar dendiğinde; aile, kültür ve dini kurumlardan edindikleri bilgilerden beslenerek maneviyat kavramlarını oluşturmaktadır. Bununla birlikte özsel temas halinde; maddi fenomenler, kendilik hali, aşkınla bağ kurarak şekillenen maneviyat kavramı diğerlerinden ayrışan özsel deneyimler ile de yaşamaktadır. Her bir çekirdek kategori kendi içinde alt kategoriler ile ergen bireylerin maneviyatına dair bizlere bu detaylı yapıyı sunmaktadır. Ergen bireylerin maneviyat kavramı sanıldığının aksine yetişkinler ile aynı manevi beslenme kanallarına sahip olduğu görülmüştür. Bununla birlikte bireysel iyi olma haline dair duygular, bireye hediye edilen maddi eşyalar, kurulan aile ve arkadaşlık bağları dini bağlamdan ayrı olarak ergen bireylerin maneviyat tanımlasın da yer aldığı görülmüştür. Bireysel iyi olma haline dair duyguları dini duygudan bağımsız olarak kendi maneviyatları olarak tanımlamaktadır. Bu duygular; kurulan aile ve arkadaşlık bağlarında hissedilen aidiyet, hediye edilen ve saklanan eşyaların anısı, toplum ile temas halinde kabul edilen davranışların sergilenmesi ile doğru olanı yapan birey olma gururudur. Gençlerin bu duyguları maneviyat şeklinde ifade ettiği tespit edilmiştir. * Bu çalışma Dr. Öğr. Üyesi Zehra ERŞAHİN danışmanlığında 2023 yılında başlanan ve hâlen devam eden “Gömülü Teori Yaklaşımı ile Ergenlerde Maneviyatın Kavramsal ve Bağlamsal Analizi” başlıklı yüksek lisans tez çalışmaları esas alınarak hazırlanmıştır.