Kişilik İnşasında Din Faktörünün Etkisinin Bir Kadın Üzerinden İncelenmesi: Bezmialem Valide Sultan - Ersoy, Handan Zülal (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Kişilik, insanın doğuştan getirdiği özelliklerle dış dünya ile etkileşime başladığı andan itibaren ortaya koyduğu tutum ve davranışlar bütünüdür. Bu tutum ve davranışların tutarlılığı insanın aklıyla sağlamlaştırdığı iradesi ile mümkündür. İnsanın akıl yetisi doğuştan getirdiği özellikleri barındırsa da çevreyle etkileşime geçtiği andan itibaren bunu kullanma şekli davranışlarının iradi olup olmadığını ortaya koyar. Hem içsel hem de dışsal olgu olan din bu özelliği gereği insanın davranışlarının iradi olmasına etki eden faktörlerden biridir. Bu nedenle din insanın kişilik inşasına da yardımcı olur. Dinin bu yardımcı rolü özellikle insanın çocukluk ve ergenlik dönemlerinde etkilidir. İlerleyen dönemlerinde ise kriz anlarında etkinliği ortaya çıkar. Cinsiyetlerin krizleri, din faktörü yardımıyla yönetimleri farklılık gösterir. Kadının kişilik inşasında ve kriz anlarında dinden yararlanmasının etkinliği araştırılması gereken bir konudur. Kişiliğin inşasına ilişkin literatür çalışmalarında cinsiyet üzerinden yapılan araştırmalarda, özel bir şahıs üzerinden kadın değerlendirilmesi ile karşılaşılmadı. Bu konuda eksik kalan alana katkı sağlamak amacıyla olumlu kontrolcü güç olarak dinin kişilik inşasındaki etkileri kadın üzerinden değerlendirildi. Kadının ruhsal dünyasında dini faktörlerin etkinliği daha fazladır. Kadın mizacının erkek mizacına göre daha yumuşak olması bu duruma etkendir. Bu yumuşak mizaç dezavantaj gibi görünse de samimi teslimiyeti doğurur. Bu teslimiyet bütüncül kişilik inşasının ekşi mayasıdır. Hayatı farklı dinlerin etkisinde dönemler barındıran Bezmialem Valide Sultan bu bağlamda ele alındı. Kişiliği inşa süreci araştırıldı. Çocukluk ve ergenlik dönemine etki eden farklı inançlar, farklı kültürel yapılar değerlendirildi. Hayatı boyunca edindiği kimliklerle kişiliğini bütüncül bir yapıya ulaştırması üzerinde duruldu. Özellikle din etkisiyle yaptığı hayır faaliyetleri ele alınarak inceleme yapıldı. Bezmialem Valide Sultan’ın bu faaliyetlerinden örnekler seçildi. Bu örnek faaliyetlerden bir kısmı; Vakıf Gureba Hastanesi, Darülmaarif, Dolmabahçe Camii, Galata Köprüsü ve Terkos Gölü’dür. Din kaynaklı hayırseverlik duygusu ile toplumun her kesimine dini olgu olan vakıf müessesesi ile ulaşması üzerinden kişiliğini inşası bilimsel açıdan değerlendirildi. Çalışmada nitel araştırma yöntemi olan dokümanların incelenmesi tekniği kullanıldı. Konuyla ilgili birincil ve ikincil el kaynakların incelemesi yapıldı. Bezmialem Valide Sultan’ın kişiliğini inşasında; dinin etkisinin olumlu olduğu görüldü. Kişilik inşasında din merkeze alındığında sonuçların tutarlı ve kalıcı olduğu Bezmialem Valide Sultan’ın yaptırdığı hayır vakıflarıyla tespit edildi. Kişilik inşasında kadında, dinin etkisinin pozitif yönde olduğu sonucuna varıldı.