Burgâzî Fütüvvetmâmesi’ne Göre Hikâyelerle Ahlâkî Eğitim - Arıcan, Sahura (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Fütüvvet, cömertlik, kahramanlık ve gençlik anlamına gelmektedir. Fütüvvetnâme ise fütüvvetin erkân ve adabı hakkında bilgi sağlayan eserlerin ortak adıdır. Başlangıçta tasavvufî bir mana taşıyan fütüvvet, 13. yüzyıldan itibaren iktisadî, siyasî ve içtimaî bir yapılanmaya dönüşmüştür. Bu durum, fütüvvetin anayasası kabul edilen Fütüvvetnâmelerin değerini artırmıştır. Fütüvvetnâmeler, günümüzün eğitim ve toplum yapısına kaynaklık edebilecek mahiyette ahlâkî bir yöntem sunması açısından önemlidir. Fütüvvetnâmelerde ahlâkın değeri çeşitli hikâyelerle vurgulanmaktadır. Hikâyelerin soyut kavramları somutlaştırarak kolay ve kalıcı bir öğrenim sağladığı bilinmektedir. Bu tebliğde, Beyazıt Kütüphanesi’nde kayıtlı olan 5481 numaralı Burgâzî Fütüvvetmâmesi nüshasından yola çıkarak ahlâkî eğitim noktasında Fütüvvetnâmelerin takip ettiği yöntemlerden birinin hikâyelerle ahlâk eğitimi olduğunun ortaya konulması amaçlanmakta ve eserde geçen kıssaların ahlâki terbiyede belirleyiciyi bir etkiye sahip olduğu ileri sürülmektedir. Literatürde hikâyelerle ahlâk eğitimi konusunda çalışmalar olmasına karşın ahîliğin tüzüğü ve erdemli insan yetiştirme noktasında başvuru kaynağı olarak kabul edilen fütüvvetnâmelerin yeterli ilgiyi görmediği düşünülmektedir. Bu bakımdan konumuz gereği 13. yüzyılda Anadolu Selçukluları döneminde kaleme alınan ve ilk Türkçe fütüvvetnâmelerden biri olan Burgâzî Fütüvvetmâmesi seçilmiştir. Bu çalışma, günümüzün toplum ve eğitim sitemine katkıda bulunabilecek ahlâkî bir model ortaya koyması açısından önem taşımaktadır. Bu araştırmada nitel ve betimsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. İncelenen konuya yönelik seçili materyal, doküman analizi tekniği ile ele alınmıştır. Çalışma sürecinde Burgâzî Fütüvvetnâmesi’nde geçen hikâyeler tespit edilmiştir. Bu kapsamda ele alınan hikâyelerde ahlâki eğitim modelinin unsurları; yöntemi, ilkeleri, hedef kitlesi, amacı ve içeriği hakkında bulgular sağlanmıştır. Çalışmada, Burgâzî Fütüvvetnâmesi’nde yer alan kıssaların yararlı bir ahlâki eğitim metodu sunduğu ve erdemli niteliklere sahip insan yetiştirme konusunda etkili bir yöntem olarak kullanıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Fütüvvetnâmedeki hikâyelerde her yerde, her zaman ve herkese uygun değerler eğitimi ilkesinin benimsediği görülmüştür. İyi ve kötü ahlâkın toplum ve kişilere etkisinin konu edinildiği kıssalar, ahlâki gelişimle huzur güvenin nasıl sağlanabileceğinin yol haritası gibidir. Ele alınan fütüvvetnâmede, ahlâkî değerlerle ilgili başta Kur’ân kaynaklı Ashâb-ı Kehf ve Yûsuf’un kıssası olmak üzere mesel-hikayet adı altında hikâyelere yer verilmektedir. Eserde hikâyelere dair kısa açıklamalar yapılmakla birlikte son yorum, kıssadan hisse çıkarması için okuyucuya bırakılmaktadır. Burgâzî Fütüvvetnâmesi’nde önemli bir unsur olarak ele alınan hikâyelerle erdemli insan yetiştirme modelinin günümüzde de etkili bir biçimde uygulanabileceği düşünülmektedir. Bu yöntemin günümüz bakış açısıyla yeniden yorumlanıp hayata kazandırılması tüm insanlık için faydalı neticeler doğuracaktır. Bu bildirinin literatüre katkı sağlaması beklenmekte ve konuyla ilgili olarak daha kapsamlı çalışmaların yapılması önerilmektedir.