Halk Eğitimine Katkı Sunan Bir Kurum: Hisbe Teşkilatı - Medet, Hacer Hicret (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Hisbe Teşkilatı, İslam medeniyetinin özgün kurumlarından birisi olarak iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma görevinden sorumlu olan kurumdur. Pek çok görevi ve yetkiyi bünyesinde barındıran Hisbe Teşkilatı’nın kaynağı bizzat Kur’an-ı Kerim’e ve Hz. Peygamber’e dayanmaktadır. Bu kurum emir bi’l-ma‘rûf nehiy ani’l-münker prensibinin bir yansımasıdır. Emir bi’l-ma‘rûf nehiy ani’l-münker prensibi eğitim, denetleme ve değişim kavramlarını bünyesinde barındırır. Bu sebeple eğitim ile karşılıklı bir ilişki içerisindedir. Hisbe Teşkilatı’nın birinci amacı; toplumsal kontrolü sağlamaktır. Toplumsal kontrolü sağlama yöntemleri eğitim için kullanılan yöntemleri içerisinde barındırmaktadır. Ahlaki gelişimi hedefleyen ve toplumsal düzenin korunmasını amaçlayan Hisbe Teşkilatı, aynı zamanda toplumun eğitimine ve gelişimine de katkı sunmaktadır. Hisbe teşkilatında görevli Muhtesipler toplumsal düzeni ve kontrolü sağlamak için denetleme faaliyetini yerine getirirken aynı zamanda da toplumdaki bireylere rol-model olmaktadır. Tüm bu özellikler Hisbe Teşkilatı’nın halk eğitimine katkısı olarak değerlendirilebilir. Hisbe Teşkilatı ve emir bi’l-ma‘rûf nehiy ani’l-münker konularını içeren pek çok çalışma yapılmıştır. Ancak Hisbe Teşkilatı’nın eğitim yönünü inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmada İslam devletlerinin bir kurumu olan Hisbe Teşkilatı’nın ilk kurum formuna büründüğü andan kurum formunu yitirdiği ana kadar olan süreçte genel özellikleri ve uygulamaları incelenerek halk eğitimine katkısı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmada Hisbe Teşkilatı’nın; bireyin eğitimine, toplumsal düzene ve eğitime katkısı değerlendirilmiştir. Hisbe Teşkilatı’nın topluma yansıyan yönleri eğitim odaklı, nitel araştırma yöntemlerinden doküman tekniği kullanılarak ele alınmıştır. Elde edilen veriler analiz edilerek metinde yansıtılmıştır. Bu çalışma Hisbe Teşkilatı’nın daha önce incelenmeyen bir yönü olan halk eğitimi yönünü incelemesi açısından önem taşımakta ve din eğitimi alanına katkı sağlaması beklenmektedir. Bu çalışma sonucunda Hisbe Teşkilatı’nın toplumsal düzenin devamlılığını hedefleyen bir konumda bulunmasının yanı sıra ahlaki gelişim temelinde halk eğitimine katkı sunan bir yapıya da sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu konuda daha kapsamlı çalışmaların yürütülmesi önerilmektedir.