Mâtürîdî’nin Meleklerin Varlığına Dair Görüşlerinin Değerlendirilmesi - Kardaş, Atike (1. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2021)
Kelâm literatüründe varlıklar, varlığının başlangıcı olmayan kadîm ve sonradan meydana gelen hâdis olmak üzere ikiye ayrılır. Kadîm; yaratılma, sonradan olma, doğma gibi özelliklere sahip olmayan Allah’ın kendisidir. Hâdis ise Allah’ın dışında her şeydir. Hâdis varlıklar latîf ve kesîf olmak üzere iki kısımda incelenir. İçinde yaşadığımız âlemi oluşturan kesîf varlıklar canlı-cansız, cansızlar da sıvı-katı şeklinde alt kümelere ayrılır. Bunlar fizikî yapıya sahip duyularla algılanabilir olduğu için bunların mevcûdiyetini tartışmak söz konusu değildir. Duyular ötesi âlemi oluşturan latîf varlıklar ise ulvî ve suflî olarak taksim edilmektedir. Melekler ulvî kısmındadır. Melekler kesîf varlıklar gibi görünmediği için varlığı hususunda ihtilaflar vardır. Melekler gayb âleminin varlıkları olduğu için duyu organlarımızla algılanamaz. Bundan dolayı deney ve tecrübe ile sonuca ulaşan pozitif bilimler meleklerin varlığı ve yokluğu ile ilgilenmez. Onlarla ilgili bilgiye Kur’an ve hadislerden ulaşırız. Kur’ân’da meleklerin varlığına inanma iman esasları arasında sayılmaktadır. Ayrıca hiçbir tesir altında kalmadan da sağlam akıl meleklerin varlığına hükmeder. Meleklerin varlığına inanma naslarla sabit olmakla birlikte varlıklarının ispatlanması konusunda bazı âlimler onların varlığını aklî delillerle ispatlamaya çalışırken bazıları da onların varlığının naklî delillerle sabit olduğu görüşündedir. Bu tebliğde, Ebû Mansûr el-Mâtürîdî’nin (ö. 333/944) Kitâbü’t-Tevhîd ve Te’vîlâtü’l-Kur’ân adlı eserleri merkeze alınarak onun meleklerin varlığına dair görüşü konu edinilmiştir. Çalışmamızın amacı, Mâtürîdî’nin varlık hiyerarşisinde melekeleri nereye konumlandırdığını, varlıklarını nasıl tarif ettiğini, mâhiyetleri hakkında hangi görüşlere sahip olduğunu ve hangi delillerle varlıklarını ispatladığını tespit etmektir. Mâtürîdî, melekler gibi göremediğimiz ama varlığına inandığımız pek çok cevherin olduğunu ileri sürmekte ve Allah’ın insanlara, dünya hayatında gayb âlemine ait şeyleri görebilme kudreti vermediğini belirtmektedir. O, meleklerin görülememesinin onların yokluğuna hükmetmek için yeterli olmadığına dikkat çekmekte ve bu görüşünü aklî çıkarımla ortaya koymaktadır. Meleklerin varlığını ispatlarken aynı zamanda âyetlerden de örnekler vererek konuya açıklık getirmektedir. Mâtürîdî’nin meleklerin varlığını nasıl ispatladığı bu çalışmanın temel konusudur.