Giyinmeyle İlgili Hadis Rivayetleri Bağlamında Giyim-Şöhret İlişkisi - Akıcı, Zeynep (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
İnsan fıtraten örtünme ve giyinme ihtiyacı taşımaktadır. Giyimin mahiyeti inanç ve kültürlere göre farklılık gösteriyor olsa da giyim Hz. Peygamber’e vahiy gelmeye başladığı andan itibaren Müslüman kimliğini kazanmış kimseleri ilgilendiren bir konu olmuştur. Her konuda Müslümanlara rehber olan Hz. Peygamber’in giyim konusunda da örnekliği söz konusudur. Bu örneklik giysi çeşitlerinin ötesinde Hz. Peygamber’in giyim ahlakını da kapsamaktadır. Bu bağlamda rivayetlerdeki şöhret kavramı üzerinde durulmuştur. Hz. Peygamber dönemindeki giyim konusunda araştırmalar bulunmakla birlikte şöhret kavramı bağlamında ilişkilendirilen bir çalışma bulunmamaktadır. Bu bildirinin ana çerçevesini “Kim şöhret elbisesini giyerse Allah da ona kıyamet gününde zillet elbisesini giydirir.” hadisi oluşturmaktadır. Giyim-şöhret ilişkisini ele alan rivayetler esas alınarak giyimde hangi hususların şöhret olarak nitelendirileceği gibi konular ele alınmıştır. Hz. Peygamber döneminde elbise çeşitleriyle beraber şöhret elbisesinin özelliklerinin aktarılması İslam’ın giyim konusunda ortaya koyduğu ölçütleri belirlemede fayda sağlamaktadır. Hz. Peygamber’in dönemindeki elbiselerin rengi, deseni, kumaşı ile ilgili ifadelerinin günümüz Müslümanlarının giyim tarzının belirlenmesi noktasında önemli bir yeri vardır. Bu araştırmada giyim-şöhret ilişkisine dair sınırlar nebevî esaslara göre belirlenerek günümüz insanın bu konuda gösterdiği eksiklik ve zaaflarının ortadan kalkmasına katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Araştırmamızda bu konu çerçevesinde dokümantasyon yöntemi kullanılarak ulaşılan veriler rivayet ve şöhret bağlamında analiz edilerek metne aktarıldı. Analiz aşamasında İmam Nevevî’nin (öl. 676/1277) el-Minhâc’ı, İbn Hacer el-Askalânî’nin (öl. 852/1448) Fetḥu’l-bârî’si ve Ebü’t-Tayyib Şemsülhak el-Azîmâbâdî’nin (öl. 1329/1911) ‘Avnü’l-ma‘bûd’u gibi şerh kitaplarından faydalanıldı. Rivayette yer alan “şöhret” kavramının açıklanması giyim-şöhret ilişkisi açısından önemli bir husustur. Hz. Peygamber’in giyimle ilgili belirli bir elbise türünü benimsetmekten ziyade giyilen elbisenin özellikleriyle ilgili uyarı ve açıklamaları mevcuttur. Şöhret elbisesi rengi, modeli, kumaşı insanların giydiğinden farklı olan ve aynı zamanda kişiyi insanlar arasında meşhur edecek bir elbisedir. Bu elbise insanların bakışlarını üzerine çeken, hayranlık uyandıran ve büyüklenmeye götüren nitelikler taşıyabilir. Bu sebeple Hz. Peygamber’in hadislerinde bir elbiseyi şöhret amaçlı giyen kimseler için ciddi uyarılar mevcuttur. Dikkat çekici elbiselerin yanı sıra kişinin fakirliğine inandırmak için giydiği elbiseler de ‘şöhret elbisesi’ kapsamında ele alınmaktadır. Her ikisinde de ortak gaye kibirlenme ve gösteriştir. Hz. Peygamber büyüklenmeye sebep olduğu için elbisenin şöhret amaçlı giyilmesini tasvip etmemiştir. Hem değerli hem de değersiz elbisenin şöhret elbisesi kapsamında ele alınması giyimde de niyetin önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmamızda şöhret elbisesinin gösteriş ve kibirlenme niyeti ile giyilen bir elbise olduğu sonucuna ulaştık. Hz. Peygamber döneminde örfî olarak kibirlenmeyi yansıtan topukları aşan elbise gösteriş ve şöhret unsuru olarak kabul edilmiştir. Günümüzde ise yaşanılan toplumun sosyokültürel özellikleri dikkate alınarak kibirlenme ve gösteriş niyeti ile giyilen, şöhrete sebebiyet veren elbiseler de bu bağlamda değerlendirilebilir.