Türkiye ile KKTC Arasında Suçluların İadesi Prosedürü - Az, Mehmet Salih (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Uluslararası adli yardımlaşma (istinabe), bir devletin yetkili bir adli makamının diğer bir devletin adli makamı adına yerine getirdiği işlemler bütünüdür. Suçluların iadesi (suçluların geri verilmesi) de uluslararası adli yardımlaşmanın önemli bir parçası olup, bir ülkede suç işlediği iddia olunan yargılanmakta veya cezasını çekmekte iken başka bir ülkeye kaçan kişilerin yargılanması veya hükmolunan cezayı çekmesi amacıyla, istem üzerine yabancı bir devlete teslim edilmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Suçluların iadesi müessesi ile suç işleyen kişilerin ödüllendirilmemesi ve suçlulukla etkin bir şekilde mücadele edilmesini amaçlanmaktadır. Çok sayıda vatandaşın yurt dışında yaşaması, ülkeler arasında yapılan vize muafiyeti anlaşmaları kapsamında ülkeler arasında rahat bir şekilde seyahat edilebilmesi ve yine yasadışı yollardan ülkeden çıkış yapılması nedeniyle Türkiye tarafından da suçluların iadesine sıklıkla başvurulmaktadır. Özellikle, Türkiye ile KKTC arasında bulunan tarihi bağ ve yakın siyasi ilişkiler çerçevesinde sağlanan seyahat özgürlüğü ve kolaylığından faydalanarak iki ülke arasında yer değiştiren şüpheli, sanık ya da hükümlünün çok sayıda olması uluslararası adli yardımlaşmayı ve suçluların iadesinin önemini daha da artırmaktadır. İşbu bildiride, yukarıda anılan nedenlerden Türkiye ile KKTC arasında suçluların iadesi müessesesi, her iki ülkenin bu konudaki iç hukuku ve yine iki ülke arasında bulunan adli yardımlaşmaya ilişkin ikili anlaşma çerçevesinde incelenmiştir. Öncelikle, uluslararası adli yardımlaşma ve önemli bir parçası olan suçluların iadesi hakkında genel bilgiler verilmiştir. Akabinde, suçluların iadesi süreci (mevzuat, iade sürecini yürüten kurumlar, geçici tutuklama, teslim aşaması, hususilik ilkesi gibi), iç hukuk ve ikili anlaşma kapsamında ele alınmıştır. Ayrıca, uygulamada suçluların iadesine alternatif olarak görülen ve uygulanan güvenlik tedbirlerinden “sınır dışı etme” konusuna da kısaca değinilerek bilgi verilmiştir. Son olarak, Türkiye ile KKTC arasında bulunan tarihi bağ ve yakın siyasi ilişkiler nedeniyle suçluların iadesi kurumunun önemine değinilmiş olup suç işlediği iddia olunan kişilerin yargılanması, cezasız kalmaması ve suçlulukla etkin bir şekilde mücadeleye son on yıla ait istatistikler çerçevesinde değinilmiştir.