Bilinçli Helal Gıda Tüketimi Kapsamında Katkı Maddeleri - Çaykara, Melike Nur (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
İnsanlar hayatta kalabilmek için gıda tüketmek zorundadır. Günümüzde artan nüfus, teknolojik gelişmeler ve küreselleşme, gıda sektörünü serilik, kolaylık ve ucuz üretim başta olmak üzere çok yönlü etkilemekte ve şekillendirmektedir. Bu etkenler bağlamında ortaya çıkan “helal gıda” konusu, özellikle Müslümanların dinî bilinç ve duyarlılığını artırmaktadır. Bu kapsamda helal ve bilinçli tüketimi gerçekleştirmek için helal gıda kapsamındaki kavramların anlamı ve gıda maddelerinin dini hükmünü etkileyen kriterlerin bilinmesi oldukça önem arz etmektedir. Bu çalışma, helal gıda tüketimindeki katkı maddelerini incelemektedir. Çalışmanın omurgasını teşkil eden helallik ilkesi yanında, katkı maddelerinin etkileri ve oluşturduğu hastalıklar da çalışma kapsamında ele alınmaktadır. Şüphesiz bir gıdanın helal olması, onun temiz olduğu anlamına gelmemektedir. Kur’ân-ı Kerim, yeryüzünde bulunanlardan helal ve temiz olanların tüketimini teşvik etmektedir. Buradaki helallik ve temizlik bağlamında incelenen katkı maddeleri, özellikle Müslüman nüfusun rağbet ettiği ve tüketilen maddelerde görmek istediği helal gıda sertifikasını oluşturmuştur. Bu nedenle helal olsa bile sağlığa zararı sebebiyle temizlik kavramına aykırı olabilecek katkı maddelerinin içerik ve etkilerinin bilinmesinin ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır. Çalışma, helal gıda alanındaki katkı maddelerini doğru bilgiye dayalı, İslami bilinçle tüketme farkındalığını artırmaya katkı sağlamaktadır. Tüm bunlar, tüketilen gıdalarda adını sıkça duyduğumuz örneğin Mono Sodyum Glutamat gibi katkı maddelerinin tanımı, neden kullanıldığı ve etkileri bağlamında ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında İslam Hukukunun bu konulardaki yaklaşımı, güncel paketli gıda örnekleri dikkate alınarak ortaya konulmaktadır. Bu süreçte klasik kaynakların yanı sıra, helal gıda üzerine yazılmış tez, makale, bildiriler analiz edilmiştir. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın 26-28 Kasım 2011 tarihinde Afyonkarahisar’da düzenlediği ‘’Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı-IV Günümüzde Helal Gıda’’ başlıklı eserinin bu konuda önemli kaynaklardan biri olduğunu ifade edebiliriz. Yine Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı’nın helal gıda konusundaki fetvalarına da güncel bir yaklaşım olarak çalışma kapsamında yer verilmiştir. Toplumda helal gıda sertifikası bulunan gıdaların, İslami kriterlere uygun olarak üretildiği ve bu katkı maddelerinin tüketiminde bir zarar olmadığı algısı oluşmuştur. Şunu ifade edelim ki bu maddelerin, helal ve bilinçli tüketim adına sağlığa zararı yönüyle uluslararası sağlık piyasasındaki izin süreçlerinin bilinmesi önemlidir. Bu sebeple bitkisel, mikrobiyal ya da hayvansal kaynaklı üretilen, E kodlu katkı maddelerinin incelenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda alternatif çözüm önerileriyle gıdaların içeriği hakkında helal bilinci oluşturacak bilgilerin sunulması önem taşımaktadır. Helal gıda tüketimine ilişkin duyarlılığın gün geçtikçe arttığı bir süreçte, helal gıda konusu küresel ölçekte öneme haiz bir konu olarak güncel yerini ve değerini koruyacaktır. Bu sebeple içeriği helal ve temiz olan sağlıklı, kolay ve ulaşılabilir gıdalara ilişkin çalışmaların çoğalması önemlidir. Bunun helal gıda tüketimine dair hassasiyeti ve toplumsal bilinci artıracağı düşünülmektedir.