Ahmed Cevdet Paşa ve Tarih Anlayışı - Kaya, İsmail (Bir Sosyolog Bir Kavram ve Din - 1, 2023)
Osmanlı Devleti’nin tarihsel süreci içerisinde “en uzun yüzyıl” (Ortaylı, 2005) olarak ifade edilen 19. yüzyılın başta gelen yöneticilerinden birisi olan Ahmed Cevdet Paşa, siyasi kimliğinin yanı sıra birçok alanda isminden söz ettirmiş döneminin meşhur aydınlarındandır. Tanzimat Dönemi’nde yaşayan Ahmet Cevdet Paşa, devlet adamlığının yanı sıra tarihçi, hukukçu, edip, eğitimci ve sosyolog/din sosyoloğu kimlikleriyle de bilinmektedir. Bilim insanı olarak zamanının bütün unvanlarını kazanmış ve bu bağlamda edebiyat, fıkıh, gramer, tefsir, mantık, hukuk ve tarih gibi pek çok alanda eser vermiştir. Ahmed Cevdet Paşa; Ma‘ruzât, Tezâkir, Târih-i Cevdet, Kısâs-ı Enbiyâ, Mecelle (Severcan, 1990, 227-228; Şanlı, 1996, 108-109; Keskioğlu, 1966, 226-228) gibi çalışmaları yapmıştır. Bu çalışmalar alanın otoriteleri tarafından kabul görmüştür. Ayrıca bu çalışmalar referans olarak günümüz bilim dünyasındaki birçok araştırmacının istifade ettiği eserlerdendir.