İslam’daki Mehdi İnancı ile Yahudilik ve Hıristiyanlık’taki Mesih İnancının Karşılaştırmalı Analiz ve Kritiği - Ay, Rahim (4. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2024)
Kurtarıcı beklentisi, kurumsallaşmış dinlerin birçoğunda bulunan bir olgudur. Bu inanç ve beklenti, toplumların çıkmaza sürüklendikleri zamanlarda çok işlevsel olmaktadır. İbrahimi dinler kategorisinde yer alan Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam arasındaki benzerlikler bu dinlerdeki bazı inanç ve ritüelleri karşılaştırmalı olarak incelemeyi gerektirmektedir. Bu üç din mensupları birbirlerini çeşitli düzeylerde ötekileştirseler de dinin bazı tezahürlerindeki benzerlikler araştırmacıları aralarındaki bağı keşfetmeye sevk etmektedir. Mesih ve mehdi inançlarını konu alan bu bildirinin amacı, dinî toplumların kurtarıcı inanç ve beklentisini üç din özelinde karşılaştırmalı olarak incelemektir. Hıristiyanlığın Yahudilik dinin bir restorasyonu olarak konumlanması, dini tebliğ eden Hz. İsa’nın davetini Yahudi kimliğiyle yapması, Tevrat’ın Hıristiyan kutsal metinlerinin içinde yer alması bu iki dinde daha çok benzerlikler bulunmasını gerekli kılmıştır. Bu benzerlik kurtarıcı Mesih inancında, beklenen kişinin kimliği dışında en yüksek seviyededir. Araştırmadaki varsayımımız, İslam tarihinde özellikle Şia bünyesinde inanç esası olacak kadar büyük kabul gören Mehdi inancının Ehl-i Kitap kültüründeki Mesih inancıyla birçok bakımdan örtüştüğü şeklindedir. Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’ın aynı dinî geleneğin ardışık durakları ya da aşamaları olması bu benzerliği normal kabul etmeyi haklı çıkarmaktadır. Beklenen mehdi ister İmamiye Şiasındaki gibi gaib On İkinci İmam olsun, isterse bazı Sünni toplumlar arasında da kabul gördüğü gibi Hz. Muhammed’in soyundan gelen çağdaş bir insan olsun fark etmez. Bildiride kurtarıcı beklentisini zorunlu kılan şartlara değinildikten sonra bu dinlerdeki Mesih veya Mehdinin özellikleri, gelişini hazırlayan şartlar ve Mesih ile Mehdi arasındaki benzerliğin derecesi araştırılacak ve tartışılacaktır. Çalışmada her üç dinin temel dinî kaynaklarına ve modern araştırmalara başvurulacaktır. Araştırmada tarihsel yöntem, deskriptif yöntem, karşılaştırmalı yöntem yanında fenomenoloji yaklaşım kullanılacaktır. Problem din ekseninde araştırılmakla birlikte derin yaklaşım farklılıklarının olduğu noktalarda mezheplerin görüşlerinde de değinilecektir.