Fatiha Suresi Örnekliğinde Molla Câmî’nin Tefsirciliği - Arslan, Süleyman (4. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2024)
İran’lı mutasavvıf ve şair olarak tanınan Molla Câmî (öl. 898/1492), ülkemizde daha çok edebiyat alanındaki Baharistan isimli eseri ve tasavvuf ile alakalı Nefahatü’l-üns isimli eserleriyle tanınmaktadır. Molla Câmî’nin kaleme almış olduğu eserlerinden birisi de tefsire dair olan ve Tefsiru Molla Câmî diye isimlendirilmiş olan eseridir. Müellifin kendi beyanına göre bu eseri ömrünün son yıllarında yazmaya başlamıştır. Ancak bilinmeyen bir nedenden dolayı tefsiri tamamlanamamıştır. Sadece Bakara suresi kırkıncı ayete kadar tefsir edilebilmiştir. Ancak bu kadarı bile Câmî’nin tefsirciliğini anlama açısından yeterli bilgiyi verecek kapasitededir. Müfessir, ayetleri tefsir ederken her ayette evvela kelimenin sarf ilmi açısından kökünü incelemiş, daha sonra kelimelerin anlamları üzerinde durmuştur. Her bir kelimeyi nahiv ve belagat ilmi açısından incelemeye çalışmıştır. Ayetlerdeki kıraat farlılıklarına da yer veren yazar, ihtiyaç duyduğu yerlerde fıkhi konular hakkında da açıklamalarda bulunmuştur. Ayetlerde mümkün oldukça tasavvufi noktalara değinmeye çalışmıştır. Bu yönüyle tefsiri, dirayet tefsiri özelliği taşımaktadır. Bununla beraber tefsirinin ana merkezinde dilbilimsel tahliller ve tasavvufi yorumlar yer almaktadır. Kur’an’ın i’caz ve belagati konusunda Zemahşerî (öl. 538/1144) çizgisinde olduğu anlaşılan Câmî’nin, tasavvufi yorumlarda nazari-sufi tefsirin öncülerinden Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin (öl. 638/1240) görüşlerine ve düşüncelerine yakın olduğu söylenebilir. Ülkemizde Molla Câmî’nin muhtelif eserleri üzerinde akademik anlamda farklı çalışmalar yapılmış olsa da tefsircilik yönü üzerinde neredeyse hiç durulmamıştır. Müellifin tefsire dair bir eserinin de olduğunun bilinmesi, akademik çalışmalara konu olması bakımından önemlidir. Bu çalışma ile, kendisi de nahiv âlimi olan Câmî’nin tefsiri incelenerek, dilbilimsel tefsire yeni bir bakış açısı sunmak amaçlanmıştır. Çalışmamızda Fatiha suresi ele alınarak; Fatiha suresi örnekliği üzerinden Molla Câmî’nin tefsirciliği incelenecektir. İnceleme esnasında yöntem olarak, müfessirin ayetin tefsirinde konuyu ele alma biçimi, başvurduğu kaynaklar ve etkilendiği görüşler tespit edilmeye çalışılarak, metin analizlerine yer verilmiş ve örnekler üzerinden konunun daha iyi anlaşılması amaçlanmıştır. * Bu çalışma Prof. Dr. Mehmet Halil Çiçek danışmanlığında devam etmekte olduğumuz “Molla Câmî’nin Tefsir Yöntemi” başlıklı yüksek lisans tezinden yararlanılarak hazırlanmıştır.