Kudüs Şehir Haritalarında Emperyalizm, Oryantalizm ve Evanjelizm - Avcı, Yasemin; Uçar, Mihriban; Akyol, Yunus Emre (19. Yüzyıldan Günümüze Kudüs Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2025)
Kudüs’ün dünya şehirleri arasındaki özel konumu, üç İbrahimi dinin paylaştığı uzun bir tarihten, şehrin uhrevi tecellinin izlerini taşıyan mekân olmasından kaynaklanmaktadır. Bu benzersiz niteliği nedeniyle Kudüs; geçmiş, bugün ve geleceği bir arada düşündüren, neredeyse her kültür çevresinde belirli bir ağırlığı olan belki de tek şehirdir. Görsel araçların her birinin ilk kez kullanıldığı andan itibaren, en çok “tasvir” edilen şehir de Kudüs olmuştur. Mimari çizimler, gravürler, mozaikler, minyatürler, fotoğraflar ve nihayet haritalar ile sayısız kez tasvir edilmiş, böylece şehrin imajı ve kimliği tekrar tekrar yeniden üretilmiştir. Diğer taraftan bu tasvirler sadece birer kültür ürünü olarak kalmamış, en çok da siyasetçilerin ve ideologların elinde birer propaganda aracına dönüşmüştür. Bu araçlar arasında, üzerinde pek fazla durulmayan, sorgulanmayan, daha önemlisi gerçeği yansıttığı düşünülerek nesnel bilginin sonucu ve vasıtası olarak görülen şehir haritaları, aslında “subjektif anlatılar” olarak kabul edilmelidir. 19. yüzyıl boyunca Avrupalıların hazırladığı Kudüs haritalarında, şehrin mevcut sosyal ve ekonomik gerçekliği büyük ölçüde göz ardı edilmekte, özellikle Müslüman nüfusu ve Osmanlı idaresi neredeyse yok sayılmaktadır. Haritalardaki ideolojik yaklaşım, Avrupalıların Kutsal Topraklardaki kültürel ve siyasi etkisini pekiştirmeye yönelik bir imgelem oluşturmakta, aynı zamanda Kudüs’ü Batılı aidiyetlerle ilişkilendirme arzusunu yansıtmaktadır. 19. yüzyıla tarihlenen Kudüs şehir haritalarını emperyalizm, oryantalizm ve evanjelizmin ideolojik bağlamında inceleyen bu çalışma, haritaların yalnızca faydacı bir bilgi aracı değil, aynı zamanda siyasi ve ideolojik çıkarlar doğrultusunda üretilmiş “subjektif anlatılar” olduğunu savunmakta ve haritaları “okunabilir metinler” olarak ele almaktadır. Haritalardaki söylem analizinin derinleştirilebilmesi için haritadaki anlatı ile haritanın ait olduğu siyasi, sosyal ve kültürel bağlam arasındaki ilişki üzerinde durulmaktadır. Bunun için haritayı yapanın geldiği entelektüel çevre, yaşam öyküsü ve aldığı eğitim ile dönemin siyasi ve dini yaklaşımları dikkate alınmakta, harita bu çevrenin ve arka planın bir ürünü olarak incelenmektedir. Çalışmanın temel kaynaklarını Osmanlı Arşivleri ve İngiliz Arşivine ait kayıtlar oluşturmaktadır.