Bir Varoluş Manifestosu Olarak Mescid-i Aksa’da Cuma Namazları ve Miraç Kutlamaları - Dindaroğlu, Zehra Betül (19. Yüzyıldan Günümüze Kudüs Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2025)
Kudüs, tarih boyunca siyasi, dini ve kültürel çatışmaların merkezinde yer almış, bu yönüyle evrensel bir anlam kazanmıştır. İslam dünyası için ise Mescid-i Aksa, sadece kutsal bir ibadet mekânı değil, aynı zamanda bir direniş ve varoluş sembolüdür. Cuma namazları ve Miraç kutlamaları, bu bağlamda, ibadet olmanın ötesine geçerek Müslüman kimliğinin korunmasında, toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesinde ve siyasi bir duruş sergilemede önemli bir araç hâline gelmiştir. Bu ibadet ve etkinlikler, Müslümanların Kudüs üzerindeki hak iddialarını pekiştiren bir “varoluş manifestosu” niteliği taşımaktadır. Bu tebliğ, Mescid-i Aksa’da gerçekleştirilen Cuma namazları ve Miraç kutlamalarının toplumsal bilinç oluşturma ve politik mesajlar taşıma işlevlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada özellikle Cuma namazlarının ve Miraç etkinliklerinin, İsrail’in bölgedeki zulmüne karşı uluslararası farkındalık yaratma potansiyeli incelenmiştir. Çalışmada, nitel analiz yöntemi kullanılarak tarihsel bağlam, bu etkinliklerin sosyolojik anlamı ve politik işlevleriyle ilgili literatür gözden geçirilmiş, Mescid-i Aksa’nın manevi nöbetçileri denilebilecek murabıt kavramına dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda eğitimi, Kudüs halkını bilinçlendirmeyi ve kültürel hafızayı korumayı kendilerine görev edinen murabıtların bu görevlerini ifa ederken yaşadıkları sıkıntılar ele alınmıştır. Ayrıca, Cuma namazları ve Miraç etkinliklerine katılan Filistinli ve Türk bireylerle yapılan görüşmelerden elde edilen gözlemler analiz edilmiştir. Sonuç olarak, Mescid-i Aksa’da kılınan Cuma namazları ve düzenlenen Miraç şenliklerinin, Müslümanların Kudüs üzerindeki hak iddialarını pekiştiren bir direniş sembolü olarak öne çıktığı görülmektedir. İsrail’in yasa dışı yerleşim politikaları, ibadet özgürlüğüne yönelik kısıtlamaları ve bölge halkına uyguladığı şiddet dikkate alındığında, bu etkinliklerin politik ve kültürel bir direniş biçimi olarak öne çıktığı anlaşılır. Toplumsal hafızayı diri tutan bu ibadetler, Filistin halkının hak mücadelesini uluslararası arenada görünür kılmaktadır. Bu çalışmada ortaya konulan bulgular ışığında, Mescid-i Aksa’daki bu türden etkinliklerin uluslararası düzeyde daha geniş bir farkındalık kampanyasıyla desteklenmesi önerilmektedir. Ayrıca, Filistin halkının haklarının korunması için İslam ülkelerinin koordinasyonunun artırılması, Mescid-i Aksa’yı hedef alan saldırılara karşı ortak bir duruş sergilenmesi gerekmektedir. Kudüs’ün barış ve adaletin simgesi olarak gelecekteki rolü, ancak uluslararası toplumun kararlı bir duruşu ile sağlanabilir.