Platon’un Phaidon Diyaloğunda Uyum Argümanı ve Elemeci Materyalist Zihin Felsefesi - Gören Bayam, Emine (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Bu bildirinin konusu Platon’un ruh hakkındaki kitabı olan Phaidon diyaloğunda (86a-94e) materyalist bir ruh anlayışı iddiası olarak ele alınan ‘uyum argümanı’nı incelemek ve bu argümana göre çağdaş dönemde materyalist bir zihin felsefesi anlayışı olan ‘elemeci materyalizm’i değerlendirmektir. Bunu yapmak için öncelikle uyum argümanının temel noktaları incelenecektir. Uyum argümanı diyalogda Simmias tarafından ileri sürülür. Ona göre akort edilmiş bir lirden çıkan sesteki uyum, tıpkı ruh gibi görünmeyen ve cisimsel olmayan bir şeydir, lirin telleri ise cisimseldir, bileşiktir. Ancak cisimsel olan tel yok olduğunda uyum da yok olur. Neden ruh ve beden için de aynı şey düşünülmesin? Çağdaş dönem zihin felsefesine bakıldığında özellikle materyalist zihin felsefelerinin revaçta olduğu ve bunların da yukarıdaki lir örneğinde uyumun tellere indirgenmesi gibi zihni beyne indirgedikleri söylenebilir. Bu bildiride ele alınan elemeci materyalizm ise bu konuda en uçta yer alarak zihnin tamamen beyin olduğunu ve zihnin elenebileceğini ifade eder. Elemeci materyalizmin iddialarıyla uyum argümanını düşünürsek, onlara göre ses ve telden başka bir şey yoktur, ses ve teldeki hareketlere bilimsel olmayan bir şekilde uyum denilmektedir. Uyum diye bir şey olmadığı için lir ve telleri hakkında bilim ilerledikçe bu kavram da zaten yok olacaktır. Zihin felsefesi çağdaş dönemde yapay zekâ gibi konular da düşünüldüğünde çalışma alanı olarak felsefenin oldukça güncel ve önemli bir alt alanıdır. Özellikle günümüzde bilimin materyalist bir ivmeyle ele alındığı düşünüldüğünde metafizik ve ruh gibi konuların çalışıldığı din felsefesinin bu alanda önemli yerlere işaret edebileceği düşünülebilir. Bu bildiride ruhun maddeden ayrık bir cevher olduğu konusunda en temel metinlerden biri olan Phaidon diyaloğundaki uyum argümanının çağdaş teorilerden elemeci materyalizm ile karşılaştırılması ve bu konuda materyalizme verilebilecek cevapların sunulması amaçlanmaktadır. Bu yapılırken diyalog metni analiz edilip ve çağdaş düşüncelerle karşılaştırmalı bir şekilde incelenerek bu metnin günümüze neler söyleyebileceği ele alınmıştır. Sonuç olarak Sokrates’in uyum argümanına verdiği cevapta üç önemli hususun öne çıktığı görülmüştür. Sokrates’e göre (i) ruh bedenden önce vardır, uyum ise lir ve tellerden sonra ortaya çıkmaktadır. (ii) Ruh beden üzerinde etkindir, bedene karşı gelebilir. Ancak uyum, lir ve teller üzerinde etkin değildir sadece onları izleyebilir. (iii) Ruh basittir, daha az veya daha çok ruh olmak diye bir şey yoktur. Fakat uyum daha az veya daha çok olabilir. Sokrates’in bu iddiaları düşünüldüğünde elemeci materyalizm için özellikle özgür irade problemi diyebileceğimiz ikinci görüşün önemli bir itiraz olduğu görülmüştür. Elemeci materyalizm yukarıdaki diğer iki hususla neredeyse hiç ilgilenmemiştir. Ancak insanın öznel deneyimlerini inkâr ederken bunu tam olarak temellendirmediği ve zihin felsefesinde bu konuda eleştirildiği sonucuna ulaşılmıştır.