Günümüzde Mahremiyet Anlayışının Değişiminde Teknolojinin Rolü - Kapan, Sacide Ahsen (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
İnsanlık tarihinin başlangıcından beri mahremiyet kavramı hep var olagelmiştir. Topluma, zamana ve kültüre göre farklı anlamlar içeren bu kavramın farklı anlayışlar neticesinde farklı tanımları yapılmaktadır. Geleneksel toplumlarda mahremiyet, bireyin kişisel alanını koruma, gizlilik, özel yaşam anlamlarına gelirdi. Ancak, dijital çağın gelişiyle birlikte mahremiyet tanımı ve anlayışı da değişime uğramıştır. Modern toplumda bireylerin din sosyolojisi açısından mahremiyet anlayışlarındaki değişim, çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Günümüzde akıllı telefonlar, sosyal medya platformları ve diğer internet hizmetleri aracılığıyla sürekli olarak veri alışverişi sağlayabiliyoruz. Bu veriler, online alışveriş alışkanlıkları, arama motorlarındaki sorgulama kayıtları, coğrafi konum başta olmak üzere pek çok kişisel bilgileri içerebilmektedir. Bu durum, dini mahremiyeti, veri mahremiyeti ve gizlilik endişelerini de beraberinde getirmektedir. Günümüzde sosyal medya platformları, kişilerin yaşamlarını ilgili-ilgisiz kişilerle paylaşmaları ve etkileşimde bulunmaları için güçlü bir araç haline gelmiştir. Ancak bu platformlar, mahremiyetin sınırlarını adeta yok edebilmektedir. Birçoğumuz, sosyal medyada gezinirken, yemeklerimizi, seyahatlerimizi, ilişkilerimizi ve hatta duygusal durumlarımızı paylaşmaktan çekinmiyoruz. Bu sosyal medya paylaşımları, özel hayatın kamusal alana taşınmasına yol açmaktadır. Bu da mahremiyetin sınırlarını yeniden tanımlamamızı gerektirmektedir. Mahremiyet, geçmişte olduğu gibi teknoloji çağında da korunması gereken önemli bir değerdir. Bu çalışmadaki amacımız, mahremiyet anlayışındaki dini ve sosyolojik değişimleri ve buna etki eden faktörleri tespit etmektir. Araştırmamızdaki yöntemimize gelince, din sosyolojisi açısından geleneksel toplum tipi ile günümüz toplumunun mahremiyet olgu ve anlayışını karşılaştırma olacaktır. Modern dönemde mahremiyet anlayışının özellikle teknolojinin gelişmesi ile değişime uğradığı açıkça gözlemlenebilmektedir. Veri mahremiyeti endişeleri, sosyal medya paylaşımları bireylerin mahremiyetlerini koruma konusunda daha bilinçli olmalarını gerektirmektedir. Bireylerin kişisel verilerinin nasıl kullanıldığını anlamaları, güvenlik önlemlerini artırmaları ve dijital dünyada mahremiyetlerini korumak için bilinçli paylaşımlar yapmaları ve bilinçli adımlar atmaları önemlidir. Bireylerin bu değişimin farkına varmalarını sağlamak çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak geleneksel toplum tipi ile günümüz toplum tipinin mahremiyet anlayışlarında hem dini hem de sosyolojik açılardan farklılıklar bulunmaktadır. Mahremiyet kavramı açısından, geleneksel toplum tipi daha çok toplum odaklı iken günümüz toplumu birey odaklıdır. Teknoloji açısından, geleneksel toplumlarda teknoloji günümüzdeki gibi yaygın olmadığı için dini mahremiyet ihlalleri daha çok sözlü iletişim yoluyla kulaktan kulağa gerçekleştirilmekte idi. Ancak günümüz toplumunda teknolojinin yaygın hale gelmesi ile dini mahremiyet ihlalleri daha çok sosyal medya ve internet aracılığıyla yapılan fotoğraf, video, ses kaydı vb. paylaşımlarla görsel olarak gerçekleşmektedir.* Bu çalışma Prof. Dr. Celaleddin Çelik danışmanlığında 2023 yılında tamamlanmaya çalışılan “Muhafazakâr Moda Dergilerinde Mahremiyet Anlayışının Değişimi -Modanisa Örneği-” başlıklı yüksek lisans tezi esas alınarak hazırlanmıştır (Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2023).