Dağıstan’dan Bursa’ya Göç Eden Mutasavvıf Ebû Muhammed Medenî ve Tasavvuf Anlayışı - Kızılgül Kılıç, Hatice Merve; Akot, Bülent (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Bu çalışmada 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren giderek artan Kuzey Kafkasya’daki Rus işgali nedeniyle Dağıstan’dan Bursa’ya göç eden mutasavvıflardan Ebu Muhammed el-Medeni bin Osman-ı Dağıstanî (öl. 1332/1913) konu edilmiştir. Bu kapsamda Medenî’nin menkıbelerine ve tasavvuf anlayışına odaklanılacaktır. Pek çok evliyaya ev sahipliği yapmış olan Bursa, İstanbul'dan yaklaşık iki asır önce Osmanlı İmparatorluğu'nun manevi başkenti olarak kabul edilmiştir. Dağıstan’dan Bursa’ya göç eden mutasavvıflar ve yetiştirdikleri isimler gerek Osmanlı’nın son dönemlerinde gerek Cumhuriyet döneminde Bursa merkezli olarak bilinir olmuştur. Ebû Muhammed Medenî, Şerafettin Zeynel Abidin Dağıstanî ve Abdullah Dağıstanî bunlar arasında sayılabilir. Bu çalışmada konu edinilen Ebû Muhammed Medenî’yi ve tasavvuf anlayışını daha iyi tanımak, dönemin tasavvuf anlayışına ve tasavvuf tarihine ışık tutacaktır. Bu amaçla Medenî ve ailesinin Dağıstan'dan Bursa'ya olan göç süreci, tasavvufi öğretilerini Bursa'da nasıl yaydıkları ve Osmanlı toplumuna nasıl etki ettikleri araştırılacaktır. Osmanlı arşiv kayıtları, menkıbeler, mektuplar, araştırma makaleleri, kitaplar ve diğer veri kaynakları bu amaçla detaylı bir şekilde incelenmiştir. Medenî’nin gençlik yıllarında Ruslarla mücadele ettiği görülmektedir. Bu mücadelesi onu Sibirya'ya kadar sürüklemiş ve Türkiye'ye hicret etme sürecine kadar devam etmiştir. Bugünkü Yalova-Orhangazi arasında, şimdiki Güney köyünün bulunduğu yere Kafkas muhacirlerinin yerleşmesine öncülük etmiştir. Medenî’nin Nakşîbendî Tarikatının incelikleri hakkında “Ya Veledi” isimli bir eseri olduğu bilinmektedir. Medenî ile Nakşîbendî Tarikatının bir kolu Dağıstan’dan Türkiye’ye taşınmıştır. Medenî’nin ve halefi Şerafettin Zeynel Abidin Dağıstanî’nin yetiştirdiği müritlerin etkisi günümüze kadar ulaşmaktadır. Abdullah Dağıstanî ve Hacı İhsan Tamgüney bu isimlerden bazılarıdır.