Leo Schaya Bağlamında Tasavvufta İçsel Dönüşüm - Yalçın, İsa (3. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2023)
Gelenekselci ekole mensup şahsiyetlerden birisi olan Leo Schaya [Sidi Abdul-Kuddüs] (1916-1986), özellikle İslam tasavvufu ve Yahudi mistisizmi konularında derinlemesine araştırmalar yapan 20. yüzyılın önemli bir araştırmacısı ve yazarıdır. İsviçre'de doğan ve dindar olmayan bir Yahudi ailesine mensup olan Leo, Batı’da İslam mâneviyatının seçkin temsilcilerinden Frithjof Schuon [Îsâ Nûreddin] (1907-1998) ile tanışmasının akabinde İslam mistisizmini incelemek için tasavvufa derin bir ilgi duyar. Manevî yolculuğa değer verdiği ve bu yolculukta deneyimli bir rehber olarak gördüğü Schuon’a başvurur. Mevcut dinî inancından ihtidâ ederek Şâzeliyye tarikatına intisap eder. Sıcak ve vizyoner doğası gereği yapmış olduğu seyahatlerde, tasavvufun meşhur üstadlarından Şeyh Muhammed et-Tâdilî (öl. 1371/1952) ve doğu doktrini üzerinde kuramsal çalışmalar yapan Titus Burckhardt [Sidi İbrâhim] (1908-1984) gibi sûfî düşünürler ile kurduğu ilişkiler sayesinde İslam geleneği ve tasavvufa dair bilgiler edinir. Aşkın bir gerçeklik ve hakikat arayışında kalp ve ruhun derinliklerine inen bir yolculuk olarak gördüğü mistik öğretileri, İslam'ın içsel boyutunu temsil eden, insanın ruhsal gelişimi ve Allah'a yakınlaşması için bir kılavuz olarak görür. Onun nazariyesinde nefsin aşılması ya da ego merkezli düşüncelerin kontrol altına alınması, ilâhî aşk ve hakikate ulaşma süreci, insanın gerçek potansiyelini keşfetmesi, kendi içindeki ilâhî ışığı ortaya çıkarması için içinde bulunduğu bu çokluk dünyasında kendi benliğini öldürmesi ve kendi özünü tanıması önem arz eder. Bunun yanı sıra düşüncelerini kaleme aldığı çalışmalarında ortaya koyan Schaya, birtakım tasavvufî kavramları diğer metafizik prensipler ile ilişkilendirir ve evrensel bir metafizik anlayışının varlığına vurgu yapar. Yapılan bu çalışmanın amacı, Leo Schaya'nın tradisyonalist bakış açısıyla tasavvufî düşüncesini analiz etmek, onun İslam geleneğine ve mistisizmine dair ortaya koyduğu evrensel boyutu anlamak ve değerlendirmektir. Başka bir deyişle Schaya'nın tasavvufî öğretilerinin insanın içsel yolculuğunda nasıl bir rehberlik sunduğunu ve onun düşüncelerinin evrensel boyutunu irdelemektir. Bu amaç doğrultusunda müellifin mistik öğretilerini incelemek için nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman analizi kullanmak suretiyle konu ile ilgili elde edilen veriler toplanmıştır. Belirli özellik ya da temalara göre kategorize edilen bu verilerle metnin genel çerçevesi oluşturulmuştur. Schaya'nın içsel öğretileri, toplumsal dinamikler, ruhsal etkileşimler ve evrensel dinî öğretiler arasındaki ilişkiler gibi konularda kayda değer bilgiler sunmaktadır. Schaya’nın geleneksel ekol öncülerinin doktrinlerini tam anlamıyla benimsemek yerine, kendi ruhanî vizyonunu özgün bir şekilde şekillendirme çabası içerisinde olduğu da görülmektedir.