Hannah Arendt’in Kötülük Algısının Din Felsefesinde Konumlandırılışı - Bozbuğa, Hande Nur (1. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2021)
Hannah Arendt (1906-1975), 20. yüzyılda yaşamış bir düşünürdür. Onun kötülük problemine ilişkin tahlilleri, II. Dünya Savaşı yıllarında Almanya’da Yahudi ırkının maruz kaldığı sıkıntılara dayanmaktadır. Onun yaşadığı dönemin etkisiyle şekillenen siyasi düşünceleri, birçok alan için oldukça verimli tartışmalara zemin hazırlamıştır. Yaşadığı dönemin yönetim şekline dair hazırlamış olduğu çalışmalar etrafında geliştirdiği felsefi düşüncelerinden bir kısmı, bir anlamda din felsefesinde kötülük problemi alanıyla ilgili sorunlara önemli açılımlar getirebilecek bir özelliğe sahiptir. Bu tebliğde, kötülük problemi ve onun kaynağı Arendt’e göre yorumlanacaktır. Bu amaçla, Arendt’in kötülük meselesiyle ilgili olarak kullandığı radikal kötülük ve kötülüğün sıradanlığı kavramları ve bu tür bir kötülük anlayışının klasik kötülük problemi teorilerinden ayrıştığı yanlar analiz edilecektir. Ayrıca totaliter yönetim şeklinin sebep olduğu radikal kötülük fikrinin din felsefesine etkisiyle ilgili yeterliliği sorgulanacaktır. Arendt, kötülük meselesiyle ilgili temelde iki kavrama yer vermiştir: radikal kötülük ve kötülüğün sıradanlığı. Bu iki kavramsallaştırma onun kötülük algısının iki boyutunu sunmaktadır: Birincisi fâili, ikincisi sonucuyla ilgilidir. İlkini, onun tasavvur ettiği kötülüğün insan iradesine dayalı bir biçimde gerçekleştirilmesinden ötürü din felsefesi literatüründeki ahlâkî kötülük kapsamında kategorize edebiliriz. Nitekim Arendt’in savunduğu radikal kötülük, Hitler başta olmak üzere onun emrinde olan pek çok yönetici tarafından icra edilmiştir. Bu nedenle insan irade ve fiiline dayanmış olmasından ötürü bir nevi ahlâki kötülüktür. İkinci boyut, kötülük kavramının literatürdeki anlamının dışında algıladığına dairdir. Söz konusu kötülükler, ona göre, fâilleri tarafından normal ve sıradan bir fiil gibi icra edilmiştir. Bu nedenle artık bu kötülükler bir nevi hayatın sıradan bir parçası olmuştur. Arendt’in kötülük problemine getirdiği bu bakış açısı, klasik anlamdaki kötülük algısını değiştirmiştir diyebiliriz.