Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemlerinde Osmanlı Modernleşmesi - Gencer, Mustafa (Din ve Liderlik, 2024)
18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başlarında Osmanlı reformcuları modernleşme problemini Osmanlı toplum hayatının tüm alanlarına batı bilgi birikiminin yerleştirilmesi olarak tanımlıyorlardı; modernleşme bu dönemde temelli ve kapsamlı bir dönüşüm süreci olarak algılanmıyordu. 19. yüzyılın ikinci yarısının Osmanlı reformcuları ise imparatorluğun artık kapsamlı bir reforma ihtiyacı olduğunun bilincindeydiler.Osmanlı Modernleşmesinin başlangıç şartlarına dair bir soruya şu cevabı vermek mümkündür. Aydınlanma devrinin akabinde Batı Avrupa’daki modernleşme Sanayi Devrimi’nin yol açtığı değişim ilişkileri neticesinde gerçekleşmişti. Buna karşın Osmanlı İmparatorluğu’ndaki ekonomik, sosyal ve kültürel değişim Batı Avrupa’dakine göre tamamen farklı koşullara bağlı olarak başladı. Osmanlı İmparatorluğu, askeri mağlubiyetler ve toprak kayıpları sonucunda savunmaya dayalı bir modernleşme modelini benimsedi. Reformlar bürokratik seçkinler tarafından devleti muhafaza için tetiklenmiş ve aynı zamanda “yukarıdan” dayatılmıştır. “Batılılaşma” olarak adlandırılan reform politikası Osmanlı toplumundan yükselen taleplerden ziyade imparatorluğa etki eden dış faktörlerden (özellikle askeri mağlubiyetler ve neticesindeki toprak kayıpları) dolayı ülke gündemine girmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun zayıflayan askeri gücü ve Rusya’nın Balkanlar’da artan baskısı, İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı politikasındaki nüfuzunu arttırmalarına imkân tanıdı.