Emevî Yönetimine Muhalif Gruplar: Ehl-i Beyt Örneği - Öztürkoğlu, Serdar (4. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2024)
Emevî yönetimi, kuruluşundan yıkılışına kadar dinî-siyasî meşruiyet problemi yaşadı ve bu nedenle sürekli muhalif grupların muhalefetine maruz kaldı. Emevî yönetimine karşı muhalif tutum sergileyen birçok grup vardı. Bunların en güçlüsü, Ehl-i Beyt ve taraftarlarından oluşuyordu. Bu tebliğde Emevî yönetimine muhalif gruplardan Ehl-i Beyt örneği üzerinde durulmaktadır. Devletin yıkılış sürecinde de etkili olan ilgili gurubun muhalefet gerekçelerinin ortaya konması hem ortaya çıktığı dönemin hem de bu olayların etkisiyle sonraki dönemlerde ortaya çıkan siyasi-sosyal olayların dinamiklerini doğru anlamak ve değerlendirmek açısından önem arz etmektedir. Bu çalışma nitel bir çalışma olup temel İslam Tarihi eserleri mukayeseli bir şekilde incelenmiş, mezkûr dönemde yaşanmış hadiseler sebep-sonuç ilişkisi içerisinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Konuyla ilgili modern çalışmalardan da istifade edilmiştir. Çalışmada şu tespitler yapılmaktadır: Bir; Ehl-i Beyt, Hz. Hüseyin ve Zeyd b. Ali gibi şahısların liderliğinde, Emevî iktidarının icraatlarının din dışı olduğunu iddia ediyor ve bu iktidara dinî açıdan itaat edilemeyeceğini savunuyordu. İktidarın din dışı politikalarına örnek olarak da Emevîlerin iktidarı silah zoruyla ele geçirmelerini, saltanat yönetim biçimini getirmelerini, politikalarında dinden çok siyasî örfü esas almalarını, bazı halifelerin din dışı bir yaşantı sürdürmelerini, Ehl-i Beyt ve mevali gibi gruplara yönelik baskı ve şiddete dayalı bir politika izlemelerini gösteriyorlardı. İki; Ehl-i Beyt mensupları, kendilerinin hilafete daha layık olduklarını ve dolayısıyla hilafetin kendi hakları olduğunu savunuyordu. Üç; Ehl-i Beyt mensubu olan liderler, iktidara gelmeleri halinde Kur’an ve Sünnete dayalı bir yönetimi esas alacaklarını ve mevcut iktidarın din dışı uygulamalarına son vereceklerini vadediyorlardı. Dört; gün geçtikçe taraftarları artan, güçlenen ve yönetimi ele geçirmek isteyen Ehl-i Beyt ’ten Hz. Hüseyin 680 yılında giriştiği isyan sonucunda Kerbela’da; Zeyd b. Ali ise aynı amaca dönük olarak 740 senesinde Kûfe’de başlattığı isyanda öldürüldü. Beş; bu liderlerin öldürülmesi, İslam Dünyasında Emevî iktidarı karşıtlığının artmasını ve nihayetinde iktidarın yıkılmasını beraberinde getirmiştir. Altı; Emevîler döneminde iktidar ile muhalif grupların yönetimsel problemleri güç ya da şiddet kullanarak çözmeye çalışmaları, bu dönemde Müslümanların siyasal-sosyal sorunlarını müzakere yoluyla çözmelerini sağlayacak bir anlayışa henüz sahip olmadıklarını göstermektedir. Yedi; Emevîler dönemindeki sorunlu iktidar- muhalefet ilişkisinin günümüz Müslüman dünyası için ders alınacak kötü bir örnek olduğunu söyleyebiliriz. Bu kötü örneğin bir daha yaşanmaması adına, özellikle siyasal alanda yaşanan çatışmaların son bulması için, toplumsal tüm kesimlerin haklarını güvence altına alan, siyasî mücadelede çatışma yerine müzakereyi esas alan ve evrensel ilkeler içeren sistemlerin kurulması gerekir. Bu tebliğ, alanda yapılan çalışmalara katkı sunmak amacıyla hazırlanmıştır.* Bu çalışma Prof. Dr. Mustafa ÖZKAN danışmanlığında yürütülen ‘’Emevîlerde Muhalefet ve Muhalif Gruplar’’ başlıklı yüksek lisans tezi esas alınarak hazırlanmıştır.