Tasavvuf Klasiklerinin Değer Eğitimi ile Münâsebeti: er-Riʿâye li-ḥuḳūḳillâh’taki Riyâ Çözümlemeleri - Gölbaşı, Selahattin (4. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2024)
Bu çalışma, Tasavvuf klasikleri ile değer eğitimi arasında irtibat kurmayı konu edinmektedir. Tasavvuf eserlerini bu gözle okumak, tasavvuf literatürü ile değer eğitimi arasında bir kesişim alanı teşkil edebilir. Çalışma, anılan türden bir irtibatın mümkün ve işlevsel olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, literatür taraması yöntemi kullanılmıştır. Değer eğitimi, bizatihi önem arz etmekle birlikte okul öncesi, ilk ve orta öğretimde akademik başarıyı bütünleyen bir unsur olarak da gösterilebilir. Değer eğitiminde uygulanan yaklaşım, yöntem ve tekniklerden elde edilecek verimin niceliği, öncelikle öğretmene bağlıdır. Değer kavramı, davranış ile yakından ilgilidir. Etkili bir değer eğitimi, öğrencinin doğruyu yanlıştan ayırma yeteneğini geliştirir, tutum ve davranışlarına referans olur. Bu süreçte yetişkin modelliği kritik bir role sahiptir. Öğretmence ayrıntılı olarak etüt edilmeyen bir değerin, yüksek performansla sunulması zordur. Öğretmenlerin değerler hakkında derinlemesine bir kavrayışa kavuşmaları için müracaat edecekleri yazılı kaynaklar arasında edebî metinlerin; sosyolojinin, antropolojinin, ahlak felsefesinin yanı sıra tasavvuf literatürünün de bulunması gerekir. Bir tür “Müslüman bilgeliği” olarak da niteleye bileceğimiz tasavvuf, Türkistan’dan Balkanlar’a uzanan bir coğrafyada dil, kültür, sanat ve mimariyle birlikte ahlak ve değer evrenine de katkılarda bulunmuştur. Bu yazıda, tasavvuf klasikleri ile değer eğitimi arasındaki ilişki ağının bir kısmı tespit edilmiştir. Çalışmada, değer eğitimcilerine, zengin tasavvuf düşüncesinden yararlanmaları önerilmektedir. Tebliğ metni, tasavvuf ilminin ilk klasik eseri olarak bilinen Hâris el-Muhâsibî’nin (v. 243/857) er-Riʿâye li-ḥuḳūḳıllâh ve’l-ḳıyâm bihâ isimli eserindeki riya çözümlemeleri ile sınırlandırılmıştır. Ele alınan bölüm ile değer eğitimi arasında ilgiler kurularak, değer eğitiminde özellikle değerlerin doğrudan öğretimi, değer geliştirmeci yaklaşım, değer analizi ve karakter eğitimi gibi yaklaşımları uygulamak için gereken alan bilgisi hâkimiyetine, tasavvuf klasiklerinin nitelikli bir destek tedarik etme kabiliyeti taşıdığı gösterilmiştir. Sonuç olarak, Hâris el-Muhâsibî’nin er-Riʿâye li-ḥuḳūḳıllâh adlı eserindeki riya çözümlemelerine bakarak, değerler eğitiminin planlama safhasında ve değer eğitiminde yetişkin modelliği söz konusu olduğunda, eğitim sürecindeki teorik ve pratik çözümler için tasavvuf klasiklerinin geniş olanaklar sunduğunu söylemek mümkündür.