Osmanlı Devleti’nde İnsanî Yardımın Bir Yönü: Duâgûyân - Şenlik, Songül (Teoride ve Pratikte İnsani Yardım: 1, 2025)
Bu çalışma Osmanlı Devleti’nde özellikle XVI. yüzyıldan itibaren kadrolaşan duâgûy zümresi üyeleri arasında görülen ihtiyaç sahiplerinin, devletin ve toplumun insanî yardım uygulamalarındaki yerini anlamayı amaçlamaktadır. Osmanlı Devleti’nde hazine ve vakıflardan sosyal yardım alan bireyler arasında çeşitli toplumsal dezavantajlara sahip kimselerin bulunduğu; devlet eliyle yapılan yardımların sistematik ve kontrollü bir şekilde yürütüldüğü bilinmektedir. Herhangi bir resmî görevi olmadığı halde maaş alan duâgûyân zümresinin de üyeleri arasında görülen hasta, sakat, muhtaç, öğrenci, emekli, fukara, dul ve yetimler insanî yardım uygulamalarının hedef kitlesini oluşturmuştur. Çeşitli sebeplerle hak sahibi olarak değerlendirilenlere tahsis edilen tüm duâgûy kadrolarının yüzde 8’i ihtiyaç sahibi bu kimselere ayrılmıştır. İnsanî yardım amacıyla verilen duâgûyluk kadroları sürekli olmakla birlikte, bu kadrolara atanan ihtiyaç sahipleri dönemin şartlarına göre değişiklik göstermiştir. Örneğin ihtiyaç sahibinin mağduriyetinin sona ermesi veya başka bir gelir elde etmesi durumunda duâgûyluk kadrosuna başka bir ihtiyaç sahibi atanmıştır. Çalışma, dönemin insanî yardım politikaları kapsamında devletin ve hayır sahiplerinin; Osmanlı toplumundaki dezavantajlı bireylere sürekli maaş sağlayarak insanî yardımı sürdürülebilir hale getirdiğini savunmaktadır. Ayrıca insanî yardım uygulamalarının toplumsal eşitsizliği gidermeyi ve insan onurunu korumayı hedeflediğini vurgulamaktadır. Çalışma, devletin ve hayır sahiplerinin devlet sınırları içerisindeki insanî yardım anlayışının tarihî yönünü ele alması bakımından önem taşımaktadır. Elde edilen verilerin, bu alanda ve diğer disiplinlerde yapılacak araştırmalara katkı sağlayacağı öngörülmektedir.