Vasıf Cevheriyye: İngiliz Manda Döneminden Geriye Kalanlar - Dığıroğlu, Elif (19. Yüzyıldan Günümüze Kudüs Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2025)
I. Dünya Savaşı’nı kaybeden Osmanlı devletinin Ortadoğu toprakları, bölgede uzun sürediremperyal emelleri bulunan İngiltere ve Fransa arasında Sykes-Picot anlaşması ile paylaştırılmıştır. İngiltere bu anlaşma kapsamında Irak, Ürdün ve Filistin üzerinde manda yönetimi kurmuştur. 1800’lerin sonu itibariyle Siyonizm tehlikesinin farkında olan Filistinli Araplar, İngiltere’nin manda dönemini genel anlamda ılımlı bir şekilde karşılamış ancak Balfour Deklarasyonu’nu, Yahudi göçü ve vatan inşası fikrini şiddetle reddetmiştir. Bu çalışma kapsamında İngiltere’nin yaklaşık otuz yıllık Filistin manda yönetimi süresince nasıl bir rol oynadığı Kudüslü Hristiyan müzisyen Vasıf Cevheriyye’nin anıları başta olmak üzere dönemin Müslüman, Hristiyan ve Yahudi isimleri üzerinden ele alınacaktır. Araplara bağımsız bir vatan, Yahudilere ise bir Yahudi yurdu vaat eden İngiltere, otuz yıllık idaresi boyunca çalkantılı bir siyaset sürdürmüş, en nihayetinde bugün modern Filistin ve İsrail meselesinin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Vasıf Cevheriyye gibi dönemin pek çok Arap entelektüeli ve siyasetçisi milliyetçilik duygusuyla İngiltere manda dönemini umutla ve büyük bir coşku ile karşılamıştır. Ancak Cevheriyye dahil pek çok isimden anlaşıldığı üzere oluşan umut hissi zamanla ihanet ve öfke hissiyle yer değiştirmiştir. Öyle ki bu hisler yalnız Filistinli Araplarda değil; her yıl daha da belirsizliğe doğru ilerleyen İngiliz asker ve idarecilerde, vaat edilen Yahudi yurdunu kaybetme korkusuna giren Siyonist Yahudilerde de görülmüştür. Bu çalışma, bu duygular ekseninde İngiliz manda dönemini incelemekte ve anılardan, biyografilerden ve dönem yazışmalarından faydalanarak farklı bir dönem okuması sunmaktadır. Sonuç olarak İngiliz manda dönemi etkisini sosyal hayatın içerisinde ve duygular ekseninde okumaya çalışan bu çalışma, siyasal tarihten ziyade farklı dinamikleri öne çıkarmaya çalışmakta ve yaşanılan hayal kırıklığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada öne çıkarılan ve Osmanlı son dönemine, manda idaresine ve Nekbe’ye tanıklık eden Kudüslü Vasıf Cevheriyye’nin anıları, sosyal ve entelektüel bir tarih okumasını mümkün kılmaktadır. Nitekim manda dönemi hakkında çoğu çalışmanın siyasi politik zeminde değerlendirildiği göz önünde bulundurulduğunda Vasıf Cevheriyye’nin anıları büyük bir boşluğu doldurmaktadır.