Doğu’nun Kalbi, Batı’nın Kalemi: Batı Edebiyatında Kudüs’ün Manevi Haritası - AKGÜL, Gülten (19. Yüzyıldan Günümüze Kudüs Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2025)
Kudüs, Batı edebiyatında önemli bir sembol olmakla birlikte, yalnızca Batı’nın kendi kültürel, dinî ve tarihsel bakış açısını değil, aynı zamanda farklı edebiyat geleneklerini ve kültürlerarası ilişkileri de yansıtmaktadır. 19. yüzyıldan günümüze Batı edebiyatındaki Kudüs teması, yalnızca Hristiyanlığın kutsal toprakları olarak değil, Batı ile Doğu arasındaki ilişkilere dair derin bir anlam taşıyan şehir olarak da işlenmiştir. 19. yüzyıldan sonra, özellikle Sanayi Devrimi, sömürgecilik ve dinî düşüncelerin evrimi, Kudüs’ün edebi temsillerine de yansımıştır. Bu çalışma, Batı edebiyatındaki Kudüs anlayışındaki değişiklikleri anlamak, çeşitli kültürel ve dini geleneklerin Kudüs’e yüklediği anlamları karşılaştırmak, Kudüs’ün farklı edebi geleneklerde nasıl bir simge haline geldiğini keşfetmek ve Batı düşüncesinde kutsal şehir imajının toplumsal ve bireysel düzeydeki etkilerini değerlendirmek açısından önemlidir. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı, 19. yüzyıldan günümüze Batı edebiyatındaki Kudüs temalarını İngiliz, Fransız, Alman ve Amerikan edebiyatları ile karşılaştırmalı biçimde incelemektir. Bu çalışmada, nitel araştırma, metin analizi ve karşılaştırmalı edebiyat yöntemi kullanılmıştır. Seçilen 19. yüzyıl ve sonrası yazarlarının Kudüs hakkındaki eserleri incelenmiş ve bu eserler arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Bulgulara göre William Blake’in (1757-1827) Kudüs adlı eserinde Kudüs, İngiltere’nin manevî ve kültürel kimliğini simgeleyen bir figürdür. Blake, Kudüs’ü idealize ederken, İngiliz halkının ruhsal uyanışını ve toplumsal dönüşümünü simgeleyen bir şehir olarak sunar. Özellikle 19. yüzyılda, Romantizm hareketiyle birlikte Kudüs, İngiliz şairleri tarafından hem kutsal bir mekân hem de batılılaşmış bir ideolojinin simgesi olarak kullanılmıştır. Bu bağlamda, Batı’nın Doğu’ya bakışı ve Kudüs’ün Batılıların gözündeki mistik çekiciliği işlenir. François-René de Chateaubriand’ın (1768-1848) “Paris-Kudüs Yolculuğu” adlı seyahatnamesinde Kudüs, Batı’dan Doğu’ya yapılan bir yolculuğun simgesel bir parçası olarak yer alır. Gustave Flaubert’in (1821-1880) seyahat notları ise Kudüs’ü daha çok tarihsel ve gerçekçi bir bakış açısıyla ele alır. Kudüs, O’nun için yalnızca bir dinî merkez değil, aynı zamanda tarihsel, sanatsal ve kültürel bir ilham kaynağıdır. Fransız edebiyatında Kudüs, çoğunlukla Hristiyanlıkla ilişkili olarak hem kutsal bir merkez hem de Orta Doğu’nun kültürel zenginliğinin sembolü olarak ele alınmıştır. Alman edebiyatında Heinrich Heine’nin (1797-1856) şiirlerinde Kudüs, Yahudi kimliği ve dinî inançlarla ilişkili bir sembol olarak ortaya çıkar. Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), Kudüs’ü dinî bir değer ve doğa ile iç içe geçmiş bir ideal olarak sunar. Alman yazarlar, Kudüs’ü yalnızca dinî bir mekân olarak değil, Batı düşüncesinin gelişimi açısından da önemli bir şehir olarak ele almışlardır. Amerikan edebiyatında ise Herman Melville (1819-1891), Clarel adlı eserinde Kudüs’ü hem fiziksel hem de ruhsal bir hedef olarak ele alır. Mark Twain’in (1835-1910) Yurtdışındaki Masumlar adlı eserinde ise Kudüs, Batılı gözlemcinin hayal kırıklıklarıyla dolu mizahî bakış açısıyla anlatılır. İngiliz edebiyatında Kudüs, genellikle manevî bir arayışın ve kültürel kimliğin simgesi olarak karşımıza çıkarken; Fransız edebiyatı, romantik bir hayal ve kutsal bir şehir olarak ele alır. Alman edebiyatında Kudüs daha çok kültürel ve dinî bir birikim, Amerikan edebiyatında ise kutsal bir hedef olarak tasvir edilmiştir. Sonuç olarak, Kudüs’ün Batı edebiyatındaki temsili, sadece Batı’nın tarihsel ve dinî geçmişini değil, aynı zamanda Batı ile Doğu arasındaki kültürel ve ideolojik sınırları da yansıtmaktadır. Kudüs’ün temsili sadece Batı edebiyatı ile sınırlı kalmayıp, Doğu edebiyatlarıyla da karşılaştırılabilir. Kudüs’ün edebi temsillerini öğreten dersler, öğrencilerin dinî ve kültürel farklılıkları daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir. Bu çalışma, Batı edebiyatında Kudüs’ün manevi ve kültürel temsillerine dair daha geniş bir anlayış geliştirilmesine katkıda bulunabilir.