Sosyal Bilim Araştırmalarında EndNote’un Kullanımı - Demir, Talip (1. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu: Bildiri Özetleri Kitabı, 2021)
Bilimsel yayınların en temel unsuru, kullanılan verilerin kaynağının belirtilmesidir. Bu sayede okuyucuların ve diğer araştırmacıların, verilen bilgilerin doğruluğunu kontrol etmesi mümkün olur. Öte yandan kullanılan verilerin kaynağının belirtilmesi, akademik etiğin bir gereğidir. Zira yararlanılan bir kaynağa atıf yapılmaması, intihal olarak sayılmakta ve birtakım adli/idari soruşturmalar gerektirmektedir. Bu konuda doğabilecek sorunları önlemek ve yazarlara kolaylık sağlamak amacıyla çeşitli referans yönetim yazılımları geliştirilmiştir. Bunlar arasında dünya genelinde en çok kullanılanlardan biri, EndNote’tur. Bu yazılım sayesinde makale, kitap vb. istifade edilen yayınların künye bilgileri kaydedilebilir, atıf yapılabilir, belgelerin pdf dosyalarını arşivlenebilir ve otomatik olarak metne atıf veya kaynakça olarak eklenebilir. Söz konusu yazım aracı, 6000’den fazla atıf stilini bünyesinde barındırmakta olup zaman içinde geliştirilen yeni atıf sistemlerinin (İSNAD gibi) eklenmesine de imkân tanımaktadır. Bu programın en önemli faydası yazarlara büyük bir kolaylık sağlamasının yanı sıra atıf ve kaynakça oluştururken yapılabilecek yazım hatalarını da neredeyse sıfıra indirmesidir. Nitekim bazen araştırma sürecinde yararlanılan kaynakların dipnotlara ve bibliyografyaya sehven eklenmemesi ciddi derecede etik sorunlara yol açabilmektedir. Genelde sosyal bilimlerde özelde ise ilahiyat araştırmalarında son 20 yıldır genişleyen bir alanyazın olduğu düşünüldüğünde, bilimsel araştırmalarda müracaat edilen/edilmesi gereken yayın sayısının her geçen gün arttığı söylenebilir. Dolayısıyla araştırmacıların çalışma sürecinde hangi eserlere atıf yaptığını ya da bu eserlerin her birini kaynakçada belirtip belirtmediğini kontrol etmesi gerekmektedir. Bu noktada EndNote yazılımı yazarlara büyük bir kolaylık sağlamakta, manuel dipnot ve kaynakça yazımına harcanan zamandan tasarruf edilmesine ve metnin analizine odaklanılmasına imkân tanımaktadır. Buna ek olarak online bibliyografik veri tabanlarından arama yaparak referansların künye bilgilerinin otomatik olarak EndNote kütüphanesine kaydedilmesi mümkündür. EndNote online servislerinden ve veri tabanı kütüphanelerinden veri dosyalarını import etme seçeneği de sunulmaktadır. Ancak EndNote’un sağladığı belki de en önemli imkân, oluşturduğunuz kütüphanenin dijital platformlarda senkronize edilerek muhafaza edilmesidir. Bu çalışmada, akademik yazımda atıf yapma ve kaynakça oluşturmanın zor(unlu)luğu, EndNote yazım aracının ne olduğu ve hangi işlevlere sahip olduğu, araştırmacılar için ne tür kolaylıklar sağladığı üzerinde durulacaktır. Dahası hemen hemen tüm alanlarda dijitalleşme eğiliminin arttığı bir çağda, atıf ve referans sistemlerinin kendine has teknik detaylarının bir hayli fazla olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, yakın zamanda EndNote ve benzeri yazılımların kullanımının kaçınılmaz olacağı ifade edilecektir.