Oku Okut Yayınları, 5 Şubat 2021’de Oku Okut Derneği tarafından sosyal ve beşerî bilimler alanında araştırma eserleri yayımlamak amacıyla kurulmuştur. Açık erişimli, gayri ticari, akademik yayıncılığı benimseyen yayınevi, uluslararası standartlara uygun, yüksek kaliteli bilimsel dergiler ve kitaplarla bilginin yayılmasına katkı sağlamayı hedefler. Yayınları ulusal ve uluslararası literatüre dahil etmek için ISBN, ISSN, DOI numaraları alır ve eserler ulusal kütüphane kataloglarına ve elektronik dizinlere dahil edilir. Yayınevinin hedef kitlesini akademisyenler, araştırmacılar, lisansüstü öğrenciler ve ilgili akademik kurum ve kuruluşlar oluşturmaktadır. Kütüphaneler, araştırmacılar ve okurlar; yayımlanan eserleri PDF formatında kullanabilir, depolayabilir ve özgürce paylaşabilirler. Oku Okut Yayınları Yayınevi Belgesi
Oku Okut Yayınları, kitabın yayım ve dağıtım hakkını saklı tutar. Ticari kullanım için yayınevine başvurulması gerekir.
İslam Hukukunda Aile İçi Şiddete Maruz Kalan Kadının Boşanma Hakkı
Bu çalışma, İslam dini, toplumsal yapının temel taşı olan aile kurumunu kutsal kabul ederek evliliği teşvik etmiş; buna karşılık boşanmayı (talâk) hoş karşılamamakla birlikte, evlilik birliğinin sürdürülemez hale geldiği durumlarda bir 'zaruret kapısı' ve çözüm yolu olarak kabul etmiştir. İslam hukukunda boşama yetkisinin aslen erkeğe tanınmış olması, kadının bu süreçte hak arama hürriyetinden yoksun olduğu anlamına gelmemektedir. Nitekim kadın, kendisine zina isnadında bulunan eşinden li‘ân (lanetleşme) yoluyla ayrılabileceği gibi, geçimsizlik durumunda belirli bir bedel karşılığında (muhâlea) evliliği sona erdirme imkânına da sahiptir. Ancak bu çalışmanın asıl odak noktasını, bu klasik yöntemlerin ötesinde, kadının fena muamele ve şiddete maruz kalması durumunda mahkemeye (kazâî merciye) başvurarak boşanma talep etmesinin meşru bir 'hak' olup olmadığı teşkil etmektedir. Çalışmamız, bu hayati meseleyi dört ana sütun üzerine inşa edilen sistematik bir tasnifle ele almaktadır: Fiziksel fena muamele, manevi/psikolojik şiddet, ekonomik ihmal (nafaka ve temel ihtiyaçların karşılanmaması) ve cinsel onuru zedeleyen zorlamalar. Temel araştırma sorumuz; fiziksel darba maruz kalan, sürekli sözlü saldırılarla rencide edilen, insanlık onuru sistematik olarak zedelenen veya gayrimeşru ilişkilere zorlanan bir kadının yargı önündeki hukuki durumunu netleştirmektir. Eserin telif edilmesindeki en kritik motivasyon, İslam’ın 'yumuşak karnı' olarak görülen bu mesele üzerinden dine saldıran ve özellikle gençlerin zihnini bulandırmak isteyen sosyal medya odaklı manipülatif algı operasyonlarına ilmi bir reddiye sunmaktır. Günümüzde İslam’ın kadına yönelik şiddeti onayladığına ve kadını erkeğin tahakkümü altında 'ikinci sınıf bir vatandaş' veya 'köle' olarak konumlandırdığına dair oluşturulan asılsız iddialar, Selef-i Salîhin’in büyük gayretlerle bizlere ulaştırdığı fıkıh literatürü ışığında çürütülmektedir. Klasik eserlerde farklı başlıklar altında dağınık halde bulunan şiddet türleri ve bunlara bağlı hukukî haklar, bu çalışmada ilk kez derli toplu ve sistematik bir bütünlük içerisinde bir araya getirilmiştir. Özellikle Nisa Suresi 34. ayetinin doğru tefsirini ve uygulama fıkhını müdafaa eden bu eser, İslam hukukunun kadını canı ve onuru mukaddes bir 'asli suje' olarak gördüğünü kanıtlamaktadır. Kadının maruz kaldığı şiddeti bir 'kazâî boşanma' gerekçesi kabul eden fıkhî içtihatlar, İslam’ın adalet vizyonunun ve kadına verdiği değerin en somut tezahürüdür. Sonuç olarak bu çalışma, zulmün ve şiddetin bulunduğu bir zeminde evlilik birliğinin sürdürülmesinin şer’an bir zorunluluk olmadığını kat’î delillerle ortaya koymaktadır.
Telif Hakkı (c) 2026 Oku Okut Yayınları https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Bu çalışma, 19-20 Ekim 2024 tarihlerinde Kur’an Araştırmaları Vakfı (KURAV) ile Mudanya Üniversitesinin iş birliği ile yapılan Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet Çalıştayı’nda sunulan tebliğ ve müzakereleri içermektedir. Üç oturumda gerçekleştirilen çalıştayın birinci oturumu, Hukukî ve Psikolojik Boyutuyla Fiziksel Şiddet başlığını taşımaktadır. Bu oturumda Dr. Av. Vildan Sali, “Türk Hukukunda Beden Dokunulmazlığı Açısından Fiziksel Şiddet Kavramı” başlıklı bir tebliğ; Doç. Dr. Hatice Kılınçer ise “Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın, Eş İlişkisi ve Çocuklar Üzerindeki Etkileri” başlıklı bir başka tebliğ sunmuştur. Tarihi ve Toplumsal Açıdan Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet başlıklı ikinci oturumda yine iki tebliğ sunulmuştur. “İlk Dönem İslâm Toplumunda Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet” başlıklı birinci tebliğ Doç. Dr. Feyza Betül Köse tarafından; “Osmanlı Dönemi Kadına Yönelik Şiddetin Resmî Belgelere Yansıması” başlıklı tebliğ ise Prof. Dr. Zübeyde Güneş Yağcı tarafından sunulmuştur. Dinî/Fıkhî Açıdan Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet başlıklı son oturumda da yine iki tebliğ sunulmuştur. “Nisâ Sûresi 34. Âyetin Hakikati Çerçevesinde Kur’ân’da Darp Kelimesinin Kullanılışı” başlığını taşıyan birinci tebliği Prof. Dr. Yunus Vehbi Yavuz sunmuş; “Şiddet Sarmalı ve Şefkat İklimi İkileminde ‘Darb’ ve ‘Nüşûz’” başlıklı son tebliğ de Prof. Dr. Saffet Köse tarafından sunulmuştur. Çalıştayda özelde Nisâ Sûresi’nin 34. âyeti, genelde İslâmî paradigma çerçevesinde kadına yönelik fiziksel şiddet olgusu üzerine odaklanılmış ve katılımcıların üç temel yaklaşım ortaya koyduğu görülmektedir. Birinci yaklaşım, klasik metinlerde benimsenen yerleşik anlayışı esas alarak âyette geçen idribûhünne ile kastedilenin, hafif şekilde dövme olduğu; bunun da emir değil, bir ruhsat olarak kabul edilmesi gerektiği yönündedir. Buradaki darbı, kocasına tepeden bakan, onu değersizleştiren, ona karşı görevlerini bilinçli bir şekilde ihmal eden kadının uyguladığı psikolojik şiddetle (nüşûz) birlikte değerlendirmek gerekir. İkinci yaklaşıma göre “darb” sözcüğünün birçok anlamı vardır. Bunlardan biri dövmek olsa da bu anlam, ne ilgili âyetin amacına ne de İslâm’ın kadına bakış açısına uygun düşmektedir. Bu durumda “darb” fiilinin, dövmek yerine kadının veya erkeğin ortak yaşam alanından uzaklaşması şeklinde anlaşılması daha doğrudur. Üçüncü yaklaşım ise âyette geçen “darb” fiilinin dövmek anlamına geldiğini ancak bu anlamın günümüz açısından artık bir anlamının kalmadığını savunmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Oku Okut Yayınları https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Tasavvuf Araştırmaları Lisansüstü Çalışmalar Kılavuzu
Türkiye’de tasavvuf alanında lisansüstü eğitim ve öğretime yönelik ilgi her geçen gün artmaktadır. Lisansüstü öğrenciler ve danışmanlarının ilgili bilim alanlarına katkı sağlamak adına sarf ettikleri emeklerden gerekli neticelerin elde edilebilmesi için takip edilmesi gereken genel kabul görmüş araştırma yöntemleri ve akademik yazım teknikleri ve kuralları bulunmaktadır. Savunması yapılacak tezin araştırma yöntemlerine uygun hazırlanması, araştırma etiğine ve yazım kurallarına riayet edilerek kaleme alınması esastır. Editöryal bir çalışmanın semeresi olan bu kitapta tasavvuf alanında yürütülecek lisansüstü çalışmalarda izlenecek araştırma yöntemleri ve yazım tekniklerine dair bazı tavsiyeler başta olmak üzere, son yıllarda dolaşıma sokulan yapay zekâ kullanımı, ilkeler, imkanlar ve riskler, tasavvuf literatürü, bir yazma eser müellifinin tespiti, uygulamalı kitap tanıtımı gibi birbiriyle irtibatlı altı adet bölüm yer almaktadır. Temel İslam Bilimlerinin bir alt disiplini olan Tasavvuf bilim dalı merkezde tutulmak kaydıyla diğer dini disiplinlerde akademik çalışma yapmak isteyen araştırmacılara ve onlara danışmanlık yapan genç akademisyenlere yol gösterilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmalar yapılırken kendileri de halen akademik ve ilmi faaliyetlere öncülük eden hocaların tavsiyeleri ve şahsi tecrübeleri dikkate alınarak böyle bir ürün elde edilmiştir. Yine bu kitapta lisansüstü eğitim ve öğretim kapsamında yürütülecek araştırmalarda, derleme ve değerlendirme gibi konularda ilgili süreçlerde karşılaşılabilecek zorluklar, riskler, engeller vb. konularda rehberlik edilmesinin önemine vurgu yapılmıştır. Keza tasavvuf alanında araştırma yapacak ve yapanların karşılaşacakları muhtemel hatalara dair farkındalık oluşturmak, alanı seçecek, tez yazmaya başlayacak ya da tez yazımında belli bir aşamaya gelen adaylara yardımcı olmak, alandaki tezlerin kalitesini artırmak adına mütevazı bir katkı sunulması hedeflenmiştir. Nitel araştırma hüviyetindeki bu çalışmada uluslararası ölçütlere uygun akademik/bilimsel araştırma yöntemleri ve yönelimlerinin alana uygulanması hususunda bazı tavsiye ve tecrübeler dile getirilmiştir. Çalışmanın detayı bağlamında öncelikle tasavvuf anabilim dalında lisansüstü çalışmalarda karşılaşılan soru ve sorunlar hakkında genel bir çerçeve çizilmiş, akademik/bilimsel araştırma yöntemlerinin alana uygulanması hususunda alanda bilinen akademisyenlerin yazılı çalışmaları dikkate alarak genel bir değerlendirmelerde bulunulmuş, hocaların her biri kendi zaviyelerinden bazı şahsi tekliflere yer vermiş, bunlarla birlikte yeri geldikçe metin içinde adaylara tasavvufun temel konularında bilgilendirme yapılmıştır. Kitabın ağırlıklı bölümünü teşkil eden son kısımda özet kılavuz, alan okumalarını ihtiva eden kitaplar listesi, anlatım bozukluklarına dair bilgiler ile noktalama işaretlerinin doğru kullanımı konusunda bazı ekler konulmuştur.
Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu (TSBS), Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ile Oku Okut Derneği iş birliğinde çevrim içi olarak düzenlenmektedir. 2021 yılından itibaren her yıl gerçekleştirilen bu sempozyum, sosyal bilimler alanında akademisyenler ile lisansüstü öğrencileri bir araya getirerek disiplinler arası etkileşimi güçlendiren ve akademik ekosisteme süreklilik kazandıran önemli bir platform hâline gelmiştir. 25–31 Ağustos 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen beşinci sempozyuma felsefe, ilahiyat, psikoloji, sosyoloji ve tarih alanlarından 127 bildiri başvurusu yapılmıştır. Ön inceleme ve çift hakem değerlendirmesi sonucunda 86 bildiri kabul edilmiş; kabul oranı %67,72 olarak gerçekleşmiştir. Çift yazarlı çalışmalarla birlikte 28 kurumdan 100 araştırmacı sunum yapmış, toplamda 60 kurum ve kuruluştan 202 araştırmacı katkı sağlamıştır. Sempozyum, yalnızca bilimsel paylaşım zemini olmanın ötesinde, genç araştırmacılar için bir “uygulamalı bildiri yazma okulu” niteliği taşımaktadır. Özellikle yüksek lisans ve doktora öğrencilerinden gelen bildiriler, Bilim Kurulu ve hakemler tarafından titizlikle değerlendirilmiş; bu süreçte 282 ayrıntılı geri bildirim raporu hazırlanarak yazarlarla paylaşılmıştır. Böylelikle sempozyum, araştırma kalitesini yükseltmeyi ve genç akademisyenlere rehberlik etmeyi hedeflemiştir. Etkinliğin dijital altyapısı, OJS tabanlı çift dilli bir sistem üzerine inşa edilmiş; bildirilerin özetleri, anahtar kelimeleri, video kayıtları ve katılım belgeleri kalıcı olarak erişime açılmıştır. Bu kitap, kabul edilen bildirilerin Türkçe ve İngilizce özetlerini içermekte; böylece sempozyum çıktıları uluslararası erişime açık, kalıcı bir akademik arşiv değeri kazanmaktadır.
İlk Dönem İslam Düşüncesinde Dışlama Unsuru Olarak Lanetleme Olgusu
İslam düşünce tarihinin erken dönemlerinde yaşanan siyasi, itikadi ve sosyal ayrışmalar, beraberinde pek çok tartışma ve sorunları doğurmuştur. Bu tartışmaların önemli sonuçlarından biri de “lanetleme” (la‘n) olgusunun zamanla kurumsallaşarak siyasi söylemlerde belirgin bir yer edinmesidir. Kitabımız, söz konusu tarihsel süreçte ortaya çıkan lanetleme olgusunu, çok yönlü olarak incelemeyi hedeflemiştir. Çalışmada lanetlemenin hem bireysel olarak hem de sosyo-politik olaylarda bir araç haline nasıl büründüğü ortaya koymaya çalışılmıştır. Kitap giriş, iki ana bölümden ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın problemi, amacı, önemi, yöntemine yer verilmiştir. Birinci bölümde lanetleme kavramının Kurân-ı Kerim’de ve Hadis kaynaklarındaki yeri değerlendirilmiştir. Bununla birlikte “la‘n” kavramının semantik yapısı ve klasik kaynaklardaki kullanımları analiz edilmiştir. Ayrıca, bu bölümde lanetleme olgusunun tarihsel gelişimi sosyo-kültürel, siyasi ve dinî faktörler ışığında ele alınmıştır. Özellikle, Arap toplumunun kültürel özelliği, Araplarda asabiyet anlayışının köklü olarak yerleşmesi, Arap edebiyatının lanet kavramıyla iç içe olduğu lanetlemenin kurumsallaşmasına zemin hazırlayan, başlıca nedenleri olarak değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise lanetleme olgusunun özellikleri çeşitli boyutlarıyle detaylı bir şekilde incelenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda lanetleyen ve lanetlenen taraflar kimlerdir, lanetlemede hangi söylemler ve ifadeler kullanılmıştır, lanetlemenin süresi ve araçları nelerdir gibi sorulara cevap aranmıştır. Ayrıca lanetlemenin yer aldığı kaynaklara başvurularak, toplumsal ve bireysel etkileri ve lanetlemenin önüne geçilmesine yönelik tarihî çabalar somut örneklerle ortaya konulmuştur. Sonuç olarak lanetlemenin bireysel ve siyasi mücadelede dinî bir araç olarak kullanıldığı gösterilmiştir. Bu çalışmada veriler, nitel araştırma yaklaşımlarından metin analizi ve tarihsel betimleyici yöntem aracılığıyla toplanmış ve değerlendirilmiştir.
Panteizm, Tanrı ile doğanın özdeş olduğunu savunan hem dinî hem felsefi yönleri bulunan, tek bir tanımı olmayan geniş ve çok yönlü bir düşünce sistemidir. Tarih boyunca Doğu ve Batı’daki çeşitli felsefelerde ve dinlerde panteist unsurlar görülmüş, özellikle Spinoza gibi filozoflar tarafından sistematik hâle getirilmiştir. Panteizmde Tanrı evrenden ayrı düşünülmediği gibi Tanrı’nın, doğa ve evrenin kendisi olduğu düşünülür. Bu bağlamda panteizmde birlik, içkinlik, monizm ve determinizm gibi kavramlar ön plandadır. Panteizm zaman zaman teizme yakın görülse de Tanrı’nın irade, bilgi ve kudret sahibi bir varlık olarak kabul edilmemesi, onu teizmden ayırır. Kötülük problemi bağlamında panteizm, teistik anlayıştan farklı açıklamalar sunar. Kötülük problemi, özellikle Tanrı’nın varlığı ile kötülüğün nasıl bağdaştırılabileceği sorusunu içerir. Bu sorun teizmde, Tanrı’nın iyiliği, kudreti ve adaletiyle çelişen bir mesele olarak görülürken; panteizmde bu durum, farklı bir biçimde ele alınır çünkü panteizmde Tanrı, zat ve irade sahibi bir varlık değildir. Panteizme yöneltilen en temel eleştiri onun monist yapısıdır. Buna göre, Tanrı ve doğanın özdeşliği, kötülüklerin doğrudan Tanrı’da veya doğasında yer alması anlamına gelir ve bu Tanrı’yı “kötü” kılabilir. Diğer bir eleştiri ise onun determinizmi savunmasıdır. Bu düşünce temelde özgür iradeye yer vermediği için insanın ahlaki eylemlerinden sorumlu tutulamamasına yol açar. Spinoza gibi panteistler, iyi ve kötüyü insan zihninin ve bilgisizliğinin ürünü olan göreli kavramlar olarak görür. Ona göre kötülük, evrendeki olaylara insanın kendi çıkarı açısından verdiği bir isimden ibarettir ve nesnel bir gerçekliği yoktur. Evren, zorunluluk yasalarına göre işler; her şey olması gerektiği gibi olur. Bu durumda özgür irade de bir illüzyondur ve dolayısıyla insan ve Tanrı “başka türlü davranamaz.” Bu determinist yaklaşım, insanın ahlaki sorumluluğunu da sorgulatır. Panteist düşüncenin kötülüğün illüzyon olduğu teorisine bazı eleştiriler yapılmıştır. İlk olarak, teorinin kendi içinde çelişkili olduğu söylenebilir. Buna göre, eğer kötülük gerçek değilse o zaman her şeyin hakiki ve bozulmamış iyiliğini bizden saklayan yanılsamanın (illüzyon) kendisi de kesinlikle bir kötülük olarak görülmelidir ki bu durumda, kötülük gerçektir. Burada kötülüğün gerçek dışı olduğu tezi, kendi yanlışlığını ima eder. Bir diğer eleştiri ise, panteist teorinin genel tecrübelere aykırı olmasıdır. Kötülüğe ilişkin bu iddia gerçek hayatta yaşadığımız ya da karşılaştığımız durumları göz önüne aldığımızda sezgilere aykırı görünmektedir. Mesela, aklı başında bir kimsenin açlıktan veya şiddetli bir depremde göçük altından çocuğu ölen bir anneye aslında bunun bir illüzyon olduğunu söylemesinin zor olduğu açıktır. Üçüncü bir eleştiri ise ahlaki eylemlerin temelini sarstığı şeklindedir. Kötülüğün olmadığını söylemenin söylenecek en kötü şey olduğu iddia edilir. İyi ve kötüyü birbirinden ayırmayan panteist düşüncenin nihayetinde değerlerin ayrımını da ortadan kaldırdığı açık bir şekilde görünür. Son eleştiri ise ibadetleri anlamsız hâle getirmesidir. Panteist düşüncede, Doğa’ya veya ilahi Birliğe saygı gösterilmesine olanak sağlanırken ibadete, duaya veya Tanrı ile insan arasındaki herhangi bir kişisel ilişkiye yer olmadığı açıktır.
TSBS Bildiriler Dergisi (ISSN 2980-3543), sosyal bilimler alanında gerçekleştirilen kongre ve sempozyumlarda sunulan bildirilerin bilimsel tam metinlerini yayımlamayı hedefleyen bir dergidir. Dergi, özgün ve yenilikçi araştırmaları akademik dünyaya kazandırmayı, sosyal bilimlerin farklı disiplinlerinde bilgi birikimini artırmayı amaçlamaktadır. Araştırmalar, geniş bir yelpazede yer alan konuları kapsayacak şekilde, sosyal bilimlerin çeşitli alt alanlarında yer alan teorik, ampirik ve metodolojik katkıları içermektedir. Derginin nihai amacı, bilimsel nitelikteki bildirilerin, kör hakemlik süreci ile değerlendirilip yayımlanarak Web of Science Bildiriler İndeksine dâhil edilmesidir. Derginin kapsamı, sosyal bilimlerin tüm alanlarını içermektedir. Bu alanlar arasında, fakat bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla şunlar yer almaktadır: Psikoloji Sosyoloji Eğitim Bilimleri Felsefe Dilbilim ve Dil Eğitimi Sosyal Hizmetler İlahiyat İnsan Hakları ve Etik Çalışmaları
Bu çalışma hicrî 5.-7. yüzyıllar arasında Hârizm bölgesinde teşekkül eden Hanefî fıkıh okulunu ve bu okulun Hanefî mezhebi havzaları içinde nereye oturduğunun tespitini konu edinmektedir. Konunun sınırlandırılması bağlamında söz konusu fıkıh okulunun öncüsü olarak kabul edilen Ebû Imrân el-Bakkālî’den (öl. 452/1060) başlayarak zirve temsilcilerinden Ebü’r-Recâ ez-Zâhidî (öl. 658/1260) ile son bulan tarihsel süreç ele alınmıştır. Çalışmada Hârizm fıkıh mektebinin oluşumuna etki eden coğrafi, sosyo-kültürel, örfî ve siyasî arka plan ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ayrıca bu okulun şekillenmesinde etkin olan kelâmî arka planı ele alınmıştır. Bu amaçla Hârizm fıkıh mektebinin ortaya çıkışındaki saikler ve entelektüel zemin araştırılmış; bu bağlamda Horasan, Semerkant, Buhara ve Belh fıkıh okullarıyla mukayeseli bir değerlendirme yapılmıştır. Yöntem olarak tarihsel analiz ve metin çözümlemesi benimsenmiştir. Metin analizinde ise literatür taraması, belge incelemesi, tümevarım, saha verilerinin değerlendirilmesi ve mukayeseli yorumlama gibi alt tekniklerden faydalanılmıştır. Araştırma neticesinde Hârizm fıkıh okulunun kelâm ve usûl-i fıkıh alanlarında büyük ölçüde Irak Hanefîliğinden beslendiği ve bu çevreye mensup âlimlerin görüşleri ile etkileşim içinde olduğu müşahede edilmiştir. Bununla birlikte Hârizm’in kendine özgü coğrafi, tarihî ve sosyo-kültürel dinamikleri dikkate alındığında bu mektebin zamanla özgün bir dönüşüm geçirdiği ve klasik Irak Hanefîliğinden ayrışan bazı özellikler kazandığı görülmüştür. Bu okulun ayırt edici yönlerinden biri olarak kelâm ilminin etkin şekilde kullanılması ve kelâmî eğilim olarak Mu‘tezile ekolünün benimsenmesi tespit edilmiştir. Ancak bu Mu‘tezilî düşünce, zaman içinde bölgenin ilmî ve sosyal şartlarına bağlı olarak evrilmiş ve klasik Bağdat Mu‘tezilesi'nden farklı, yerel ve özgün bir kimlik kazanmış ve Hârizm’deki bu Mu‘tezilî eğilim belirgin şekilde “Sünnî eğilimli Mu‘tezilî düşünce” ya da “Ehl-i Sünnet’e yakın duran bir Mu‘tezilî düşünce” karakterine dönüşmüştür. Ayrıca bu okulun mensuplarının örf ve maslahata dayalı istihsan yöntemini ve kolaylık ilkesini benimsedikleri, bunu kazâ ve fetvâ alanında ortaya koydukları da görülmüştür.
İnsanlar kendilerine has özellikleriyle varlık, olay ve olgular için isim koyabilmekte ve kelime vazʿ edebilmektedirler. Böylece hem hayatlarında yer tutan varlıklara işaret etmesi hem de onlar üzerinde yargılarda bulunabilmek için dili sürekli geliştirmekte ve canlı tutmaktadırlar. Böylece dil ve hayat arasında doğrudan ve canlı bir ilişki kurulmaktadır. Bu bağlamda Kur’ân ile hayat ilişkisinin doğru tesis edilebilmesi için sözcüklerin anlamına vakıf olmak elzem bir durumdur. Kur’an’da geçen pek çok kelime anlamsal yakınlığa sahiptir ancak bu kelimeler çeşitli açılardan birbirinden ayrılmakta ve farklı yönlere işaret etmektedir. Bu durum tespit edilmediğinde Kur’an âdeta eş anlamlılığa kurban edilmeyle karşı karşıyadır. Bundan kurtulmanın yolu ise sözcüklerin anlamını doğru tespit etmekten geçmektedir. www.kelimat.org projesi kapsamında temel kaynaklarımızdan istifade ile Kur’ân-ı Kerîm’de yer alan ve belli bir başlık altında bir araya getirilmesi imkân dâhilinde bulunan kelimeler tespit edilmiş ve anlam grupları oluşturulmuştur.Kelimelerin kullanımları dikkate alınarak varsa birbirlerinden farklılaştığı noktaların ele alınması hedeflenmiştir.
Telif Hakkı (c) 2025 Oku Okut Yayınları https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
İslami İlimler ve İlahiyat fakültelerinin üç temel bölümünden biri olan Felsefe ve Din Bilimleri tarih, sosyoloji, mantık, psikoloji, felsefe ve eğitim gibi beşeri bilimler ışığında din olgusunu araştırır. İlahiyat biliminin beşeri bilimlerle kesişim noktasında yer alan Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü, ilahiyat eğitiminin uluslar arasılaşmasında önemli bir paya sahiptir. Aynı zamanda bu bilim dalları, İslami İlimlerin çağın idrakine hitap edebilmesinde aracı işleve sahiptir. Çağımızın en çok tartışma konusu olan yapay zeka, transhümanizm, göç ve çatışmaların çözümü gibi konularında veri üreten Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü, meselelerin düşünsel arka planını ortaya koyarken aynı zamanda alan araştırmalarıyla teorik bilgilerin sağlamasını yapmaktadır. Bu çerçevede çalışma Felsefe ve Din Bilimleri Bölüm derslerinin projenin amaç ve çıktılarına uygun bir sunum formatıyla tanıtılmasını problem etmektedir. Çalışmanın amacı, Felsefe ve Din Bilimleri bölümünün içerik, fonksiyon ve çıktıları ile tanıtılmasıdır. Böylece, felsefe eğitimi aracılığıyla öğrencilere eleştirel düşünme ve analitik beceriler kazandırmayı amaçlar. Bu, öğrencilerin dinin farklı yönlerini daha derinlemesine anlamalarına yardımcı olur. Din felsefesi ve din bilimleri arasındaki farkları ve bağlantıları anlamak için okuyuculara rehberlik etmeyi amaçlar. Bu, öğrencilere farklı dinlerin ve inanç sistemlerinin mantıksal ve felsefi yönlerini değerlendirme fırsatı sunar. Elinizdeki kitap ayrıca Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü’ne özgü çalışma alanlarını ve bu disiplinlerin sağladığı değerleri vurgulayarak, ilahiyat eğitimine katkıda bulunmayı amaçlar. Son olarak çalışma, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü’nün uluslararası boyutta ilahiyat eğitimine katkıda bulunmasını ve çağın gereksinimlerine uyum sağlamasını amaçlar. Araştırma Felsefe ve Din Bilimleri alanının özellikle lise düzeyinden itibaren öğrencilere yeterince tanıtılmadığı ve değişen dünya gündemi ile Felsefe ve Din Bilimleri alanının öneminin her geçen gün artmakta olduğu varsayımlarından hareket etmektedir. Gerçekleştirilen analizler neticesinde Anabilim dalı derslerinin içeriği, işleyişi, çıktıları, çalışma alanları, yöntemleri ile ilgili sonuçlar elde edilmiştir. Böylece bu kitabın, Felsefe ve Din Bilimleri alanını; lise öğrencilerinden, lisansüstü öğrenci grubuna değin tanıtması, alana nispeten yabancı yeni araştırmacılara yol göstermesi, danışman ve öğrencilere çalışılacak konulara yönelik fikirler vermesi ve rehberlik etmesi amaçlanmaktadır. Anabilim dallarıyla birlikte geniş bir araştırma sahasına sahip olan Felsefe ve Din Bilimleri derslerinin içerikleri, fonksiyonları, çıktıları ve ilahiyat eğitimine katkısının müstakil bir çalışmada ortaya konulması, ilahiyat öğrencisi adayı olan lise öğrencilerine, bölüm derslerini fiili olarak alan ayrıca bu bölümde lisansüstü eğitim almak isteyen öğrencilere rehberlik edecektir. İlgili amaçlar doğrultusunda çalışma farklı disiplinlerden öğretim elemanlarının hazırlayacakları bölümlerin bir araya getirilmesi ile neticelendirilecektir. Çalışma, nicel araştırma yöntemi ve dokümantasyon tekniği kullanılarak elde edilen veriler ile gerçekleştirilmiştir. Veriler ilgili bölümler hakkında yazılmış makale ve kitaplardan, alan araştırmalarından ve öğretim elemanlarının kendi yaşanmışlıkları yoluyla sağlanmıştır. Eserde, Felsefe ve Din Bilimleri alt birimleri olan Dinler Tarihi, Din Sosyolojisi, Din Psikolojisi, Din Felsefesi, Din Eğitimi, İslam Felsefesi, Mantık ve Felsefe Tarihi anabilim dallarının; Tarihi, yöntemi, araştırma konuları, kurucu isimler, temel kaynaklar, anabilim dalında lisansüstü eğitim, anabilim dalında yayın yapan akademik dergiler, diğer ilahiyat bölümleriyle ilişkisi, ilahiyat dışındaki disiplinlerle ilişkisi, Türkiye dışında ilgili anabilim dalı başlıkları çerçevesinde genişçe tanıtılmıştır. Tamamlanan bölümlerin her biri kör hakemlik ilkesi yürütülerek ilgili anabilim dalında öğretim üyesi hocalarımızca hakemlenmiş ve yazarlarca gerekli görülen düzeltmeler gerçekleştirilmiştir. Eserde, sekiz anabilim dalı konu edilmiştir. Bu anabilim dallarının genel birer değerlendirmesi ile giriş yapılan bölümler, ilgili anabilim dalındaki en temel meselelere değinerek yüzeysel bir çalışmanın ötesine geçmiştir. Bunun yanında her bir bölümün sonunda anabilim dalının ilgilisine önerilen tavsiye kitap ve makaleler, tavsiye filmler bölümleri yer almaktadır. Çalışmanın İmam- Hatip liselerinde seçmeli ders olarak okutulacak Felsefe ve Din Bilimlerini tanıtan bir dersin, ders kitabı olma gibi bir iddiası mevcuttur. Aynı zamanda lisans programlarında da birinci sınıfta seçmeli ders kitabı olarak okutulabilir.
Telif Hakkı (c) 2024 Oku Okut Yayınları https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0