Suûdü’l-Mevlevî: Hayatı, Eserleri ve Dîvânı (Zâdegân)

Yazarlar

Dr. Necati İşler
Millî Eğitim Bakanlığı
https://orcid.org/0000-0001-9645-8320
Hüseyin Şıra
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
https://orcid.org/0000-0002-7690-2217

Anahtar Kelimeler:

20. Yüzyıl Dîvân Şiiri, Mehmet Suûd Yavsı Ebussuutoğlu, Suûdü’l-Mevlevî, Hattat, Dîvân Şâiri, Zâdegân

Özet

Suûdü’l-Mevlevî, Osmanlı’nın son dönemine, Cumhuriyet’in ise ilk yıllarına şahit olmuş hattat ve şâir bir zattır. Edebi kişiliğinin oluşmasında babasının, Mevlevî dostlarından Tahirü’l-Mevlevî’nin ve İstanbul’un ilim ve kültür ortamının katkıları olmuştur. Dönemin ünlü hattatlarından dersler alarak kendisini hat sanatında yetiştirmiştir. Osmanlı döneminde yirmi yıl encümen katipliği yapan Suûdü’l-Mevlevî, medreselerde yazı muallimliğinde de bulunmuştur. Millet Kütüphanesi ve Merkez Efendi Camii’nde görev yapmıştır. Suûdü’l-Mevlevî, “Encümen-i Şuara” adı altında bir araya gelen şâirler topluluğunu takip etmiştir. Bu topluluğun kuvvetli şâirlerinden Yenişehirli Avnî’yi örnek almıştır. Suûdü’l-Mevlevî’nin bütün şiirlerini toplayan tek eseri Zâdegân’dır. Şiirlerinin tamamına yakınında “Suûd” mahlasını kullanmıstır. Pek çok gazel ve kaside yazmıştır. Zâdegân’da 806 adet manzume vardır. Bu manzumelerden 389 adedi gazeldir. Mevlânâ ve Mesnevî sevgisi Zâdegân’da ayrı bir yer tutmaktadır.

Yazar ve Editör Özgeçmişleri

Dr. Necati İşler, Millî Eğitim Bakanlığı

Necati İŞLER, 1976 yılında Kırıkkale’de doğdu. 1993’te Kırıkkale İmam Hatip Lisesi’ni, 1999’da Ankara İlahiyat Fakültesi’ni bitirdi. 1999 yılında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeni olarak göreve başladı. 2005 yılında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde “Suûdü’l-Mevlevî, Hayatı, Eserleri ve Dîvânı (Zâdegân)” adlı teziyle yüksek lisansını, 2021 yılında aynı enstitüde “Muhammed b. İbrahim’in Manzûm Şir‘atü’l-İslâm Tercümesi (Şir‘a-i Manzûme)” adlı teziyle doktorasını tamamladı. Halen Ankara Maltepe Ortaokulu’nda öğretmenlik görevine devam etmektedir.

Hüseyin Şıra, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

Hüseyin ŞIRA, Kastamonu Tosya’da doğdu. İlk, orta ve lise eğitimini Tosya’da tamamladı. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun oldu. Yüksek lisansını Marmara Üniversitesi’nde “Rusçuklu Ali Fethi Efendi, Hayatı, Eserleri ve Hilyesi” başlıkla teziyle tamamladı (2008). Hâlen Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde doktorasını sürdürmektedir. 2006-2017 yılları arasında Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenliği yapan Şıra, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olarak çalışmaktadır.

Kaynakça

Abdulbâkî, Muhammed Fuâd. el-Mu’cemü’l-Müfehres li-Elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerîm. İstan-bul: Çağrı Yayınları, 1984.

Aclûnî, İsmail b. Muhammed. Keşfu’l- Hafâ ve Muzîlu’l- İlbâs Amme’ş-tehera mine’l-Ahâdîsî alâ-Elsineti’n-Nâs. 2 Cilt . Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1351.

Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. 6 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1981.

Akkuş, Metin. Nef’î Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1993.

Arı, Ahmet. Mevlevîlikte Bir Hanedanlık Kurucusu, Sâkıb Dede ve Dîvânı Ankara: Akçağ Yayınları, 2003.

Aşkar, Mustafa. İskilipli Şeyh Muhyiddin Yavsî, Hayâtı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı. Ankara: Verâ Yayınları, 1996.

Banarlı, Nihad Sami. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. 2 Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Ba-sımevi, 2001.

Buhârî, Muhammed b. İsmâil. Sahîhu’l- Buhari, Beyrut: Dâru İbn-i Kesir, 2002.

Bursalı Mehmed Tâhir. Osmanlı Müellifleri. 2 Cilt. İstanbul: Maarif-i Umumiye Mat-baası, 1333.

Can, Şefik. Mesnevî Tercümesi. Ankara: Ötüken Yayınları, 6. Baskı, 2003.

Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. Ankara: Anka Yayınları, 2. Baskı, 2004.

Dayıoğlu, Server. Galata Mevlevîhanesi. Ankara: Yeni Avrasya Yayınları, 2003.

Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, Aydın Kitabevi Yayınları, 19.Baskı, Ankara, 2002.

Dilçin, Cem. Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1983.

Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, 16.163.580 No’lu Sicil Dosyası.

Erkoç, Ethem. İskilipli M. Atıf Hoca Hayatı Düşünceleri ve İdamı. Çorum: Çorum Beledi-yesi’nin Kültür Yayını, 2016.

Güngör, Zülfikâr. Tâhirü’l-Mevlevî (Olgun) Hayatı Eserleri ve Dînî Edebiyatla İlgili Şiiirleri. Ankara Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, An-kara, 1994.

İşler, Necati. Suûdü’l-Mevlevî, Hayatı, Eserleri ve Divanı (Zâdegân). Ankara Üniversite-si Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2005.

İşler, Necati. “20. Yüzyıl Dîvân Şâiri Hattât Suûdü'l-Mevlevî ve Dîvânı (Zâdegân)”. İlahiyat Araştırmaları Dergisi 11 (2019) 79.

İşler, Necati. “Hattât ve Şâir Mehmed Rıza Safvet Bey'in (1857-1911) Hayatı ve Şi-irleri (Âsâr-I Peder)”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (June 2021), 469-499. https://doi.org/10.17859/pauifd.908890

İnal, İbnülemin Mahmut Kemal. Son Asır Türk Şâirleri. 3 Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1970.

İnal, İbnülemin Mahmut Kemal. Son Hattatlar. İstanbul: Maarif Basımevi, 1955.

İpekten, Haluk -İsen, Mustafa. Basılı Dîvânlar Kataloğu. Ankara: Akçağ Yayınları, 1997.

İpekten, Haluk. Nâilî Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1990.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Dîvanlar Kataloğu. 4 Cilt. İstanbul: M.E.B. Kütüphaneler Genel Müdürlüğü Tasnif Komisyonu, Milli Eğitim Basımevi, 1967.

Kalkışım, Muhsin. Şeyh Galib Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1994.

Tatçı, Mustafa - Akkuş, Mehmet - Kasap İsmail. Divan-ı Vassaf. İstanbul: Kırkambar Kitaplığı, 2012.

Kaya, Bayram Ali. Neşâtî. İstanbul: Şûle Yayınları, 1998.

Kocatürk, Vasfi Mahir. Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Edebiyat Yayınevi, 1964.

Köprülü, Fuad. Edebiyat Araştırmaları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1999.

Kutlar, Fatma Sabiha. “Sa’dî ve Dîvânçesi”, Türkoloji Dergisi, 2003, c. XVI, S. 2, s. 193-219. https://doi.org/10.1501/Trkol_0000000040

Macit, Muhsin. Nedîm Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1993.

Mengi, Mine. Eski Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2004.

Olgun, Tahir. “Acı Bir Kayıp: Hattât ve Şâir Suûdü’l-Mevlevî” İslam Yolu (Dînî, İlmî, Ahlâkî Haftalık Gazete), Yıl 1, Sayı 4 (İstanbul, 28 Ekim 1948).

Pala, İskender. Ansiklopedik Dîvân Şiiri Sözlüğü. İstanbul, 2003.

Pala, İskender. Dîvân Edebiyatı. İstanbul: Ötüken Yayınları, 1999.

Rado, Şevket. Yirminci Yüzyılda Türk Hattatları y.y.: Yayın Matbaacılık Tic. Lid. Şti., ts.

Suûdü’l-Mevlevî. Berg-i Sebz. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, İb-nülemin Mahmud Kemâl İnal Bölümü, Nr. 3088.

Suûdü’l-Mevlevî. Divançe, Beyazıt Kütüphanesi Millet Manzum No: 309/1.

Suûdü’l-Mevlevî. Gazeliyât. Ankara Milli Kütüphane 06 Mil Yz FB 628.

Suûdü’l-Mevlevî. Gazeliyât. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler, Yer Numarası: 894.35-1.

Suûdü’l-Mevlevî. Külliyât-ı Dîvân-ı Avnî (Elyazması). Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar Bölümü, No: 4356.

Suûdü’l-Mevlevî. Sadâlarım (Nümûne-i Dîvân) (Elyazması), Fatih Millet Ktb., Ali Emirî Ef., Manzum, Nr. 526.

Suûdü’l-Mevlevî. Sadâlarım. Ankara Milli Kütüphane 06 Mil Yz A 1821.

Suûdü’l-Mevlevî. Zâdegân (Dîvân-ı Suûdü’l-Mevlevî) (Elyazması), Torunu Hasan Adlî Yavsi Ebussuudoğlu’nda bulunan Dîvân, İstanbul.

Suûdü’l-Mevlevî. “Şeyhu’l-İslâm Ebu’s-Suûd Efendi Merhumun Terceme-i Hâli-I”. Beyânü’l-Hak (Dînî, Edebî,

Siyâsî, Fennî Haftalık Gazete) S. 43, 5 Ramazan 1327/ 7 Eylül 1325, s. 933.

Suûdü’l-Mevlevî. “Şeyhu’l-İslâm Ebu’s-Suûd Efendi Merhumun Terceme-i Hâli-II”. Beyânü’l-Hak. S. 44, 12 Muharrem 1327/ 11 Kânûn-i Sânî 1325, s. 943.

Suûdü’l-Mevlevî. Beyânü’l-Hak S. 76, 1 Ramazan 1328/ 23 Ağustos 1326, s. 1462.

Suûdü’l-Mevlevî. Beyânü’l-Hak. S. 138, 18 Zi’l-Hicce 1329/ 28 Teşrin-i Sânî 1327, s. 2471.

Suûdü’l-Mevlevî. “Aşk-nâme”, Beyânü’l-Hak. S. 76 (1 Ramazan 1328).

Suûdü’l-Mevlevî. “Tarih-i Kadim İçin Mersiye”. Beyânü’l-Hak S. 138, 18 Zi’l-Hicce 1329.

Suûdü’l-Mevlevî. Şair Mustafa Zekâi. İstanbul: C.H.P. Şehremini Halkevi Neştiyatı, Osmanbey Matbaası, 1941.

Şentürk, Atilla. Tahir'ül Mevlevi Hayatı ve Eserleri. İstanbul: Nehir Yayınları, 1991.

Şevkânî. el-Fevâidü’l-Mecmua. Beyrut: y.y., 1987.

Tanpınar, Ahmed Hamdi. XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları, 2. Baskı, 1956.

Top, Hüseyin. Mevlevî Usûl ve Âdâbı. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2001.

Tökel, Dursun Ali. Dîvân Şiirinde Mitolojik Unsurlar (Şahıslar Mitolojisi). Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.

Turan, Lokman. Yenişehirli Avni Dîvânı'nın Tenkitli Metni, Tahlili ve Encümen-i Şuarâ'dan Batı Tesirinde Gelişen

Türk Edebiyatına Geçiş. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Erzurum, 1999.

Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2001.

Yavsı Ebüssüudoğlu, Süud, Şâir Mustafa Zekâi, C.H.P. İstanbul, Şehremini Halkevi Neştiyatı. İstanbul: Osmanbey Matbaası, 1941.

Yüksel, Gökçe Seren. Suûd Mehmed Yavsî Efendi Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri ve Di-vanı'nın Tenkidli Metni. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Muğla, 2010.

Zerkeşî, Bedruddin Muhammed b. Abdullah. et-Tezkiretü fi’l-ehâdîsi’l-Müştehera. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1986.

https://islamansiklopedisi.org.tr/suud-yavsi-ebussuudoglu (Erişim: 12.02.2022).

Suûdü’l-Mevlevî: Hayatı, Eserleri ve Dîvânı (Zâdegân)

Yakında Yayımlanacaklar

19 Kasım 2021

Bölümler

Lisans

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Bu yazıyla ilgili ayrıntılar

ISBN-13 (15)

9786057441683

OCLC number (23)

1302911866

Date of first publication (11)

11/19/2021
Takvim