Oku Okut Yayınları, kitabın yayım ve dağıtım hakkını saklı tutar. Ticari kullanım için yayınevine başvurulması gerekir.
The Teaching of Religions Other Than Islam in Religious Culture and Ethics Curricula and Textbooks Since 1982
1982’den Günümüze DKAB Programları ve Ders Kitaplarında İslam Dışındaki Dinlerin Öğretimi
Changes in technology and communication have facilitated encounters between communities of different faiths. In today’s world, where geographical distances have lost their significance, the teaching of other religions has become a critical issue. This situation directly determines the nature and process of communication that individuals will establish with adherents of other religions—those defined as ‘the other’—as they construct their own worldviews. In Turkey, this process gained significance following 1982, when the subject of Religious Culture and Ethics was included in the compulsory curriculum. The central focus of this study is to examine the teaching processes of other religions within the secondary education Religious Culture and Ethics curricula from 1982 to the present day. In this research, which utilises document review and content analysis methods, the curricula and textbooks from 1982 to 2024 were identified as the data sources. In this study, the manner in which other religions are taught within the secondary school Religious Culture and Ethics curricula has been examined through comparison, in connection with the chronological changes in these programmes. The study is subject to limitations in terms of both time and curriculum scope. Periods during which religious education courses were optional, as well as primary school Religious Culture and Ethics curricula, fall outside the scope of this research. The study found that, within the framework of the teaching of other religions in curricula and textbooks, perceptions of religion and approaches to it have diverged markedly over time. Whilst the 1982 and 1992 curricula addressed other religions through an emphasis on ‘true and false’ religions and ‘corrupted’ religions, the year 2005 marked a fundamental paradigm shift in this area. The effects of the constructivist approach and the student-centred perspective can also be observed in the teaching processes of other religions. The 2010 curriculum represents a period in which topics were presented through a more academic classification. The 2018 curriculum, meanwhile, represents a phase of simplification in terms of the elements of the education and teaching process. Finally, in the 2024 Turkey Century Education Model, other religions have been removed from the category of ‘the other’ and are now treated as realities of the contemporary world.
Teknoloji ve iletişimdeki değişimler farklı inançlara sahip toplulukların karşılaşmalarını kolaylaştırmıştır. Coğrafi uzaklıkların önemini yitirdiği günümüz dünyasında diğer dinlerin öğretimi kritik bir konu haline gelmiştir. Bu durum bireylerin kendi inanç dünyalarını inşa ederken öteki olarak tanımlanan diğer din mensuplarıyla kuracakları iletişim sürecini ve niteliğini doğrudan belirlemektedir. Türkiye’de bu süreç, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinin zorunlu ders kapsamına alındığı 1982 sonrasında önem kazanmıştır. Çalışmanın temel problematiği, 1982’den günümüze ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programlarındaki diğer dinlerin öğretim süreçlerini incelemektir. Doküman incelemesi ve içerik analizi yönteminin kullanıldığı araştırmada 1982-2024 yıllarına ait öğretim programları ve ders kitapları veri kaynağı olarak belirlenmiştir. Bu araştırmada Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ortaöğretim programlarındaki kronolojik değişimlerle bağlantılı olarak programlarda diğer dinlerin öğretimlerinin nasıl yapıldığı karşılaştırma yoluyla ele alınmıştır. Çalışmada hem zaman hem de öğretim programı açısından sınırlandırmalar mevcuttur. Din eğitimi derslerinin seçmeli olduğu dönemler, DKAB ilköğretim programları araştırmanın sınırları dışındadır. Çalışma sonucunda öğretim programları ile ders kitaplarındaki diğer dinlerin öğretimi çerçevesinde din algısı ve yaklaşım tarzlarının tarihsel süreçte belirgin şekilde farklılaştığı tespit edilmiştir. 1982 ve 1992 öğretim programlarında diğer dinler hak-batıl ve tahrif edilmiş dinler vurgusu üzerinden ele alınırken 2005 yılı bu alanda köklü bir paradigma değişiminin yaşandığı tarih olmuştur. Yapılandırmacı yaklaşım ve öğrenci merkezli bakış açısının etkilerini, diğer dinlerin öğretim süreçlerinde de görmek mümkündür. 2010 öğretim programı konuların daha akademik bir tasnifle sunulduğu bir dönemi temsil etmektedir. 2018 programı ise eğitim-öğretim sürecinin ögeleri açısından bir sadeleşme evresidir. Nihayet 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde diğer dinler öteki olmaktan çıkarılarak güncel dünyanın birer gerçekliği olarak ele alınmıştır.
Akgül, Mehmet vd. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitabı 12. Sınıf.
Ankara: İmpress İmaj İç ve Dış Ticaret, 1. Basım, 2008.
Altaş, Nurullah. “Liselerde Öğrencilerin Diğer Dinlere Karşı Tutumları (Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak
Bilgisi Öğretim Programlarında İslam Dini Dışındaki Din-lerin Öğretimi ve Uygulamaya Etkileri)”. Dinler Tarihi Araştırmaları VII. Ankara: Türkiye Dinler Tarihi Derneği Yayınları, 2010. 673-703.
Ayas, M. Rami – Tümer, Günay. Lise ve Dengi Okullar İçin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. Sınıf. Ankara: Emel Matbaacılık, 1982.
Aydın, Mehmet. Lise ve Dengi Okullar İçin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 3. Sınıf. An- kara: Başba-kanlık Basımevi, 1982.
Baykara, Zeynep. Okullarda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Diğer Dinlerin Öğretimi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
Bilgin, Beyza. “İslam Din Pedagojisinde İslam'dan Başka Dinlerin Anlatımı”. AÜİFD 43/2 (2002), 19-40.
Boran, Abdurrahman. Lise Birinci Sınıflarda Okutulan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinin Öğ-rencilerin İslam Dini Dışındaki Dinler Hakkında Bilgi ve Düşüncelerine Etkisi. Ankara: An-kara Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü, Doktora Tezi, 1996.
Bulut, Zübeyir. “Dinsel Çoğulculuk ve Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Diğer Dinlerin Öğretimi”. Kelam Araştırmaları 8/2 (2010), 65-90.
Cevizci, Ahmet. Paradigma Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2005.
Çetin, Osman vd. Lise Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. İstanbul: Akdeniz Yayıncılık, 1998.
Demirtaş, Kenan. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 12. Sınıf Ders Kitabı. Ankara: Özgün Matbaacılık, 2012.
Erikson, Erik H. İnsanın 8 Evresi. çev. Gonca Akkaya. İstanbul: Okuyan Us Yayın, 2018.
Grimmitt, Michael. "Religious Education and the Ideology of Pluralism". British Journal of Religious Education 16/3 (1994), 133-147.
Grimmitt, Michael. "The Use of Religious Phenomena in Schools: Some Theoretical and Practical Considerations". British Journal of Religious Education 13/2 (1991), 77-88.
Güler, Oya. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nin Herme-neutik Analizi”. Temel Eğitim 27 (2025): 49-68.
Güncel Türkçe Sözlük. Erişim 24 Mayıs 2022. https://sozluk.gov.tr/
Gündüz, Hatice. İlköğretim Din Dersi Kitaplarında Diğer Dinlerin Öğretimi (Zorunlu Din Öğretimi Öncesi ve Sonrası Dönemlere Ait Ders Kitapları Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Araştırma). Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
Hull, John M. “Çoğulcu Avrupa’da Pratik Teoloji ve Din Eğitimi”, çev. Cemil Oruç, Dinbi-limleri Akademik Araştırma Dergisi 12/3 (2012), 225-242.
Hull, John M. “Religious Education in Democratic Plural Societies: Some General Consi-derations”. Din Öğretiminde Yeni Yöntem Arayışları Uluslararası Sem- pozyum Bildiri ve Tartışmalar (Mart 2001), 33-52.
Kaplan, İbrahim. “İbrahimî Dinler Kavramı Üzerine”. Medeniyetler Beşiği Orta Doğu ve Şanlıurfa: Uluslararası Sempozyum Bildirileri (11-12 Mayıs 2017), 107-116.
Karataş, Meryem. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarında Birlikte Yaşama Kültürü (2010 ve 2018 DKAB Programları Özelinde)”. Mütefekkir 11/22 (Aralık 2024): 485-510.
Kaymakcan, Recep. Yeni Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı İnce-leme ve Değerlendirme Raporu. ERG, Nisan 2007. https://www.egitimreformugirisimi.org/wpcontent/uploads/2017/03/Din.Kultu
ru.ve_.Ahlak_.Bilgisi.Og_.Prog_.Inc_.12_04_07_0.pdf
Kızılabdullah, Yıldız- Yürük, Tuğrul. “Din Eğitimi Modelleri Çerçevesinde Türkiye’deki Din Eğitimi Üzerine Genel Bir Değerlendirme”. Dini Araştırmalar 11/32 (Haziran 2008), 107-130.
Kirschenbaum, Howard. Values Clarification in Counseling and Psychotherapy Practical Stra-tegies for Individual and Group Settings. Oxford: Oxford University Press, 2013.
Kutlu, Sönmez. “Laik Örgün Eğitim Sisteminde Doktrin Merkezli Çoğulcu Din Eğitimi Mümkün mü?”. Günümüz Aleviliğinde Eğitim Çalıştayı (29-30 Mayıs 2009). Ankara, 2009.
Kuzudişli, Ali. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 12. Sınıf Ders Kitabı. Ankara: Özyurt Matbaacılık, 2019.
MEB, Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: 2010.
MEB. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (Ortaöğretim 9, 10, 11, 12. Sınıflar). An-kara: 2018.
MEB. Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersi (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: 2005.
MEB. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (9,10,11 ve 12. Sınıf). Anka-ra: 2024.
MEB. Tebliğler Dergisi. 45/2109 (Mart 1982). Erişim 17 Mayıs 2022. https://tebligler.meb.gov.tr/
MEB. Tebliğler Dergisi. 55/2356 (Nisan 1992). Erişim 7 Mayıs
2022.https://tebligler.meb.gov.tr/http://tebligler.meb.gov.tr/index.php/tuem-sayilar/viewcategory/56-1992
Millî Eğitim Temel Kanunu. Kanun No. 1739. Kabul Tarihi: 14.06.1973. Resmî Gazete. 24.06.1973. Sayı: 14574. (Erişim 14 Nisan 2022). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf
Okumuş, Mahmut Nadir. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Programlarında Farklı Din ve İnançla-rın Öğretimi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Li-sans Tezi, 2013.
Okumuşlar, Muhiddin. “Çok Kültürlü Toplumlarda ‘Din Hakkında Öğrenme’ ve ‘Dinden Öğrenme’ Modeli”. Marife 7/2 (Güz 2007), 251-264.
Pınarbaşı, Bekir – Özdemir, Fikri. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 11. Sınıf Ders Kitabı. Ankara: Dikey Yayıncılık, 2019.
Taşçı, Özcan. "İbrahimî Dinler Projesi Çöktü mü?". Dinî Araştırmalar 11/32 (2008), 13-26.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Resmî Gazete 17842 (9 Kasım 1982).
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. “2010 Yılı Talim ve Terbiye Kurulu Kararları”. Erişim 24 Nisan 2022. https://ttkb.meb.gov.tr/
Tosun, Cemal. “Cumhuriyet Dönemi Din Dersi Öğretim Programlarında Diğer Dinler”. Dinler Tarihi Araştırmaları VII. Ankara: Türkiye Dinler Tarihi Derneği Yayınları, 2010.
Yeşilyurt, Muhammet. “İbrahimî Dinler Kavramsallaştırılmasının Meşruiyetine Dair
İleri Sürülen Fenomenolojik Temellerin Değerlendirilmesi”. SOBİDER 5/29 (Ekim 2018), 263-271.
Yeşilyurt, Muhammet. “İbrahimî Dinler Kavramsallaştırılmasının Tarihi”. Bilimname 1/37 (2019), 191-241.
Yılmaz, Hüseyin. “AB’ye Giriş Sürecinde Ortaöğretimde Diğer Dinlerin Öğretimi ile İlgili Öğrencilerin Düşünceleri”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (Aralık 2004), 101-127.
Zengin, Mahmut. Cumhuriyet Dönemi Din Dersi Öğretim Programları ve Ders Kitaplarında Din-ler, İnançlar ve İslam Düşüncesinde Yorumlar. İstanbul: DEM Yayınları, 2017.
Kaynakçada 51 eser yer almaktadır.
Daha Fazlası
Telif Hakkı (c) 2026 Oku Okut Yayınları
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
1982’den Günümüze DKAB Programları ve Ders Kitaplarında İslam Dışındaki Dinlerin Öğretimi
İndir
Yayın Bilgisi
-
Yayın TürüKitap
-
Yayım Tarihi30 Mart 2026
-
Dizi
-
Dizi No.3
-
Kategori
-
ISBN-10 (02)625-90059-1-1
-
ISBN-13 (15)978-625-90059-1-1
-
Date of first publication (11)30.03.2026
Bu kitapla ilgili ayrıntılar
Karataş, Meryem. 1982’den Günümüze DKAB Programları Ve Ders Kitaplarında İslam Dışındaki Dinlerin Öğretimi. critical ed . Ankara: Oku Okut Yayınları, 2026. https://doi.org/10.55709/okuokutyayinlari.89
